"Sâni-i Zülcelal, Hâkim-i Hakîm, Adl-i Hakem ve bin bir esma-i kudsiye ile müsemma Fatır-ı Bimisal,.." Bu isimlerin ve diğer bütün esmanın nazara verilmesinin hikmeti nedir?
Değerli Kardeşimiz;
Burada şu hadis-i kudsîyi tekrar hatırlayalım:
“Ben gizli bir hazine idim. Bilinmeye muhabbet ettim ve mahlûkatı yarattım.” (Acluni, Keşfü'l- Hafa, II, 132)
Allah’ın her bir ismi bir manevi hazinedir. O hazinelerde birbirinden farklı sonsuz cevherler vardır. Mesela, bütün hayatlar Muhyi isminin tecellisiyle ortaya çıkan birer cevher olduğu gibi, bütün rızıklar Rezzâk isminin, bütün suretler Musavvir isminin, bütün ikramlar Kerîm isminin, bütün mülkler de Mâlik isminin cevherleridirler.
Cenab-ı Hak kendini bildirmek için bu âlemi yarattığına göre, kudretini bildirmek için kuvvet ve kudret gerektiren icraatta bulunacaktır. Mesela, Güneş yapmayı, Ay yapmayı, yıldız yapmayı bildiğine ve bunlara yapacak kudrete de sahip olduğuna göre onları yapacak, yaratacaktır. Bir lav parçasından okyanuslar, ovalar, dağlar yaratacaktır. Keza, hayat verme kemâlini göstermek için milyonlarca tür canlı yaratacak, Âlim ismini tecelli ettirmek için her biri nice ilim ve hikmetler taşıyan varlıkları halk edecek, Semi’ ve Basîr isimlerini tecelli ettirerek canlılara işitme ve görme sıfatları takacaktır.
Son bir misal de insandan verelim:
Cenab-ı Hak, ruh yapmayı, hafıza yaratmayı, kalp ve akciğer yaratmayı, hücre yapmayı, gen yapmayı bildiğine göre, bütün bunları her bir insanda yaratıp sergileyecektir.
Misalleri artırabiliriz...
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü
Yorumlar
Hâkim-i Hakîm, Adl-i Hakem Bu Esmaları açıklayıp konuyla ilgisini izah edermisiniz
"Hâkim-i Hakîm", "Adl" ve "Hakem" isimleri, İslam düşüncesinde ve tasavvufi literatürde ilahi adaletin, düzenin ve hikmetin merkezini oluşturan esmalardır. Bu isimler, evrendeki işleyişin tesadüfi olmadığını, her şeyin mutlak bir ölçü, anlam ve denge üzerine kurulu olduğunu ifade eder.
Esmaların Açıklaması
Hâkim ve Hakîm: Hâkim, "hüküm veren, otorite sahibi" demektir. Hakîm ise "her şeyi hikmetle, yerli yerinde yapan, her işinde sayısız maslahat ve fayda gözeten" demektir. Allah'ın her işi bir sebebe ve amaca bağlıdır; O, asla boş ve anlamsız bir iş yapmaz.
Adl: "Mutlak adalet sahibi, zulümden münezzeh, her şeye hakkını veren, dengeyi kuran" demektir. O, evrenin nizamını en hassas terazide tutan, hiçbir hakkı zayi etmeyendir.
Hakem: "Hükmünü yürüten, hak ile batılı ayıran, ihtilafları çözen, nihai karar verici" anlamlarına gelir. Yaratılanların arasındaki ilişkilerde veya evrensel işleyişte nihai çözüm O'nun ilahi hükmündedir.
Konuyla İlgisi ve İzahı
Bu esmalar, hayatı ve evreni bir "kaos" değil, bir "kozmos" (nizam) olarak okumamızı sağlar.
Evrensel Denge: Evrendeki hassas denge, Adl isminin tecellisidir. Eğer evrenin bir yerinde ufak bir sapma olsa (yerçekiminin veya atom altı parçacıkların dengesinin bozulması gibi), düzen çökerdi.
Hikmetli Tasarım: Hakîm ismi, yaşadığımız olayların (hoşumuza gitsin veya gitmesin) bir arka planı ve anlamı olduğunu hatırlatır. İnsan, bazen nedenini kavrayamadığı bir olayla karşılaştığında, bunun Hâkim-i Hakîm’in bir tasarrufu olduğunu bilerek teslimiyet gösterir.
İnsan İlişkileri ve Hukuk: Hakem ismi, özellikle toplumsal hayatımızda adaletin temsilcisidir. İnsanlar arası çatışmalarda, hak ve batılın ayrılmasında, vicdanın sesi olarak bu ismin tecellisini ararız. İnsan, kendi hayatında bu esmaları ahlak edinerek (adil, hikmetli ve çözüm odaklı davranarak) o ilahi nizamı temsil etmeye çalışır.
Özetle; Hâkim-i Hakîm evrenin projesini çizen ve uygulayan, Adl bu projenin terazisini tutan, Hakem ise o projenin işleyişinde hakkı ve hakikati en yüksek merci olarak ortaya koyan isimdir. Bu isimler bir araya geldiğinde, dünyada hiçbir şeyin "boşa gitmediği" inancını pekiştirirler.