"Ve malûm ve bedihîdir ki, intizamla gayeleri ve hikmetleri ve faydaları takip etmek, ihtiyar ile irade ile kasıt ile meşiet ile olabilir, başka olamaz." cümlesini izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Ve malûm ve bedihîdir ki, intizamla gayeleri ve hikmetleri ve faydaları takip etmek, ihtiyar ile irade ile kasıt ile meşiet ile olabilir, başka olamaz. İhtiyarsız, iradesiz, kasıtsız, şuursuz esbab ve tabiatın işi olmadığı gibi, müdahaleleri dahi olamaz."(1)

Sistem, intizam, kanunlar ve prensipler akıl, irade ve tercih ile olabilirler. Bunların kendiliğinden, tesadüfen oluşması asla mümkün değildir. Yani ortada bir sistem ve nizam varsa, bu sistemin her yönünde ayrı bir fayda ve ayrı bir güzellik bulunuyorsa, onu bilerek, isteyerek ve planlayarak yapan birisi var demektir. Hatta öyle ki sistemin en küçük ayrıntısında bile onu yapan mühendisin kasıt ve iradesi vardır.

Mesela, bir bilgisayarın ana kartını düşünelim. Bu kartta kanallar açılmış, lehimler yapılmış, kablo ve tribünler döşenmiş ki her birinin ayrı ayrı görevleri bulunuyor. Birisi eksik olsa kart çalışmaz. Kartın eni boyu ve içindeki her bir mekanizması mühendis tarafından kasıtlı ve şuurlu bir şekilde planlanmış, tasarlanmış ve yapılmıştır.

Aynı şekilde bu uçsuz bucaksız kâinat da muazzam bir sistem ve kanunlar bütünüdür. Her tarafından hikmet, fayda ve harikalar fışkırıyor. Bu durumda Allah’ın iradesi, tercihi ve kasdı kâinatın her noktasında ve her köşesinde kendini gösteriyor. Bir bilgisayar kartının küçük bir lehimi nasıl kendi kendine olmuyorsa, kâinatta da tesadüfe tesadüf etmek asla mümkün değildir.

Kâinattaki harika nizam ve ahenk, her bir faaliyet, fayda ve hikmet, iradesi mutlak, ilmi nihayetsiz ve kudreti sonsuz olan Allah’ın varlığını ve birliğini ilan ve ispat ediyor.

(1) bk. Lem'alar, Otuzuncu Lem'a, Üçüncü Nükte.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?
Yükleniyor...