"Ve malûm ve bedihîdir ki, intizamla gayeleri ve hikmetleri ve faydaları takip etmek, ihtiyar ile irade ile kasıt ile meşiet ile olabilir, başka olamaz." cümlesini izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Ve malûm ve bedihîdir ki, intizamla gayeleri ve hikmetleri ve faydaları takip etmek, ihtiyar ile irade ile kasıt ile meşiet ile olabilir, başka olamaz. İhtiyarsız, iradesiz, kasıtsız, şuursuz esbab ve tabiatın işi olmadığı gibi, müdahaleleri dahi olamaz."(1)

Sistem, düzen, kurallar ve prensipler bir akıl bir irade bir tercih ile olabilirler. Sistemin, kuralların kendiliğinden, tesadüfen oluşması asla mümkün değildir.

Yani ortada bir sistem varsa ve bu sistemin her yönünde ayrı bir fayda ve güzellik bulunuyorsa, bu sistemi bilerek, isteyerek ve planlayarak tasarlayan birisi var demektir. Hatta öyle ki sistemin en küçük ayrıntısında bile sistemi tasarlayan mühendisin kasıt ve iradesinin tecellisi bulunuyor demektir.

Mesela, bir bilgisayarın ana kartını düşünelim. Bu kartta kanallar açılmış lehimler yapılmış kablo ve tribünler döşenmiş ki her bir kanalın, lehim ve kablonun ayrı ayrı işlevleri bulunuyor. Birisi eksik olsa kart çalışmaz. Bu durumda kartın eni boyu ve içindeki her bir mekanizma mühendis tarafından kasıtlı ve şuurlu bir şekilde yapılmış, tasarlanmış ve planlanmış demektir.

Kartın bir noktasını bir kanalını bir lehimini göstererek mühendisin irade ve aklı burada bulunmuyor diyemeyiz. Bir sistemin işlev ve faydası çoğaldıkça, sistemin sahibine olan işareti de çoğalıyor demektir.

Aynı şekilde kainat çok büyük ve muazzam bir sistem bir kurallar bütünüdür. Her tarafından hikmet, fayda ve harikalar fışkırıyor. Bu durumda Allah’ın iradesi, tercihi ve kasdı kainatın her noktasında her köşesinde her yerinde bulunuyor demektir. Nasıl kartın küçük bir lehimi tesadüfen olamıyor ise, kainatta da tesadüfe tesadüf etmek kesinlikle mümkün değildir.

Kainattaki her bir faaliyet, fayda ve hikmet tesadüfün canına okuyor, sonsuz irade ve ilim sahibi olan bir Allah’ın varlığına işaret ediyor.

(1) bk. Lem'alar, Otuzuncu Lem'a, Üçüncü Nükte.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...