"Kâinat bütün eczasıyla beraber... Hâlık-ı Vacibü’l-Vücudun ihtiyar, irade ve tercihiyle olmuştur." İzah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Kâinat bütün eczâsıyla beraber gayr-ı mütenahî eşkâl ve vaziyetlere kabiliyeti, ihtimali, imkânı varken bu şekl-i hâzıra girmesi, elbette bir Hâlık-ı Vâcibü’l-Vücudun ihtiyar, irade ve tercihiyle olmuştur." (Mesnevi-i Nuriye, Katre)
Şuur ve iradesi olmayan bir cüzün ve bir parçanın bütün olan bir sistem içinde sayısız şekil ve vaziyetlere girmeye müsait, hazır, kabiliyetli, ihtimal ve imkânı var iken, en uygun bir vaziyete girmesi gösterir ki bütünü her yönüyle bilen ve takdir eden ilahi bir irade ile bu iş oluyor.
Yoksa o şuursuz ve iradesiz parçanın bütün o ihtimal ve imkanlar içinde en güzel, en doğru ve en uyumlusunu seçip yoluna devam etmesi mümkün değildir.
Kâinatta her bir eşyanın ve her varlığın, sayısız ihtimaller içinde kararsız bir vaziyette iken, en güzel tercihe sevk edilmeleri ve en mükemmel neticelere göre adım atmaları açık olarak görülmektedir. Ve o eşyanın her adımında yeni ihtimaller ile karşılaşmaları ve bunlar içerisinde en mükemmel tercihi yapmaları da apaçık hissedilmektedir. Bütün bu tercihlerin kâinatın umumi nizamı ile uyum ve ahenk içinde olması ise, ilahi iradenin o eşya ile nasıl iç içe ve bir birliktelik içinde yürüdüklerini gösteriyor.
Mesela, bir atom zerreciği bir adım atacağı zaman, önünde trilyonlarca yol ve ihtimal bulunuyor. Bunlar içinde en güzelini ve en hikmetlisini takip etmesi ve gireceği bünyeye en uyumlusunu -âdeta- tercih edip ona göre ilerlemesi sonsuz bir ilmi ve mutlak bir iradeyi iktiza ediyor.
Öyle bir irade ki, o trilyonlarca ihtimallerin hepsine hâkim olması ve onlar içinde en uygun ve en mükemmel olanı tercih edebilmesi şarttır. Bunu da çok intizamlı ve istikrarlı bir şekilde devam ettirmesi gerekiyor. Bu da ancak sonsuz bir ilim ve irade ile olabilir.
İlave bilgi için tıklayınız:
- "Hudûs" ve "İmkân" ne demektir?
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü