"Cenab-ı Hak, her şey için bir nokta-i kemal tayin etmiştir ve o noktayı elde etmek için o şeye bir meyil vermiştir. Her şey, o nokta-i kemale doğru hareket etmek üzere,.." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Evet, Cenab-ı Hak, her şey için bir nokta-i kemal tayin etmiştir ve o noktayı elde etmek için o şeye bir meyil vermiştir. Her şey, o nokta-i kemale doğru hareket etmek üzere, sanki mânevî bir emir almış gibi muntazaman o noktaya müteveccihen hareket etmektedir. Esna-yı harekette onlara yardım eden ve mânilerini def eden, şüphesiz, Cenab-ı Hakkın terbiyesidir."(1)

Allah, kâinatta, zerrelerden tut ta gezegenlere kadar, her şeye varacağı en son ve en mükemmel bir nokta tayin etmiştir. Bu mükemmel noktaya ulaşmak için de, her şeyin mahiyetine bir meyil vermiştir.

Meylin muzaaf hali, yani meylin iki kat artması, ihtiyaç haline dönüşür. Artık o mükemmel noktaya ulaşmak, ihtiyaç oldu.

Muzaaf ihtiyaç, yani ihtiyacın iki katı ise, iştiyak halini alır ve kemal noktaya gitmek iştiyak haline dönüşmüş olur. İştiyakın iki katı olan incizab, yani bir şeye artık koşmak ve koşturulmak derecesi, o mükemmel noktanın cazibe sahasına girmiş demektir. Artık, o kemal noktası, seni kendine çeker.

Eşyadaki bu incizab, iştiyak, ihtiyaç ve meyil, artık Allah’ın, uyulması gereken fıtrî emirleri gibi, eşyanın kemal hedefine gitmesinde bir plan ve program hükmüne geçerler. Lakin yine de bu hedefe giderken, karşısına birtakım engeller ve zorluklar çıkar. Bu manileri ve zorlukları ortadan kaldırıp hedefe götüren şey; Allah’ın rububiyet sıfatıdır, yani ilahî terbiyedir.

Aynı mana daha geniş ve daha mükemmel bir şekilde insanda da mevcuttur. Zira insan mahiyet olarak bütün mahlûkattan daha mücehhez, daha şuurlu ve daha istidatlı olduğu için, yukarıda zikredilen incizab ve iştiyak ve terbiye, onda daha kâmil ve daha geniş bir surette tezahür ediyor.

(1) bk. İşârâtü'l-İ'câz, Fâtiha Sûresi Tefsiri.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü