"Çünkü bilmüşahede, gayet cevâdâne bir faaliyetle şu âlem-i kesif ve süflide pek kesretle nur-u hayatı serpmek ve iş’âl etmek..." Haşiyenin tamamını misallerle izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Bilmüşahede gayet cevvâdâne bir faaliyetle şu âlem-i kesif ve süflide pek kesretle nur-u hayatı serpmek ve iş’al etmek, hatta en hasis maddelerde ve taaffün etmiş cisimlerde kesretle taze bir nur-u hayatı ışıklandırmak, o kesif ve hasis maddeleri nur-u hayatla letafetlendirmek, cilalandırmak; sarahate yakın işaret ediyor ki: Gayet latif, ulvi, nazif, hayattar diğer bir âlemin hesabına şu kesif, camid âlemi; zerratın hareketiyle, hayatın nuruyla cilalandırıyor, eritiyor, güzelleştiriyor. Güya latif bir âleme gitmek için, zinetlendiriyor."

"İşte, beşer haşrini aklına sığıştıramayan dar akıllı adamlar, Kur’anın nuruyla rasad etseler görecekler ki bütün zerratı bir ordu gibi haşredecek kadar muhit bir 'Kanun-u Kayyumiyyet' görünüyor. Bilmüşahede tasarruf ediyor." (Sözler, Otuzuncu Söz, İkinci Maksat.)

İki misalle şöyle açıklanabilir. Birincisi, bir inek veya koyun gübresi pis kokusuyla hasis bir maddedir. Ama bir bağda veya bahçenin toprağında kullanıldığında, daha verimli meyve veya sebze elde edilir. Bu hasis madde azota katkıda bulunarak hayatın devamında mühim rol oynar. Ölen hayvanların cesetleri de benzer şekilde pis ve hasis bir şeydir, ama Allah Kuddüs ismiyle onları temizlerken mühim vazifelerde istihdam ediyor. Yani hasis madde nur-u hayatla letafetleniyor, birçok esma tecellisine mazhar oluyor ve latif âleme gitmek için ziynetleniyor.

İkincisi: Allah, en âdi bir sebepten (nutfe) en âli bir müsebbebi (insan) yaratıyor. Gören, işiten, tadan, tanıyan, tanıttıran, öğrenen, öğreten, seven, merhamet eden… ahsen-i takvimde bir nur-u hayat vücut buluyor. İmanı, marifeti ve muhabbeti ile ala-yı illiyine çıkabiliyor ve cennete layık bir kıymet alabiliyor. Yani hasis madde nur-u hayatla letafetleniyor, birçok esma tecellisine mazhar oluyor.

"İnsan, câmiiyet-i tamme ile bütün esma-i İlahiyeyi anlar, zevk eder. Hususan rızıktaki zevk cihetiyle pek çok esma-i hüsnayı anlar. Hâlbuki melaikeler, onları o zevk ile bilemezler." (Lem'alar, Otuzuncu Lem'a, Altıncı Nükte.)

Ayrıca Yirmi Dördüncü Mektup'ta geçen şu izahları da burada zikretmek yerinde olur:

"Mesela, nasıl ki hârikulâde bir fabrika makinesine âdi bazı maddeler atılır; içinde yanarlar, zahiren mahvolur fakat o fabrikanın imbiklerinde çok kıymettar kimya maddeleri ve edviyeler teressüb eder."

"Hem onun kuvvetiyle ve buharıyla o fabrikanın çarkları döner; bir taraftan kumaşları dokumasına, bir kısmı kitap tabına, bir kısmı da şeker gibi başka kıymettar şeyleri imal etmesine medar oluyor ve hakeza…"

"Demek o adi maddelerin yanmasıyla ve zahiren mahvolmasıyla binler şeyler vücud buluyor. Demek adi bir vücud gider, ali çok vücudları irsiyet bırakır. İşte şu halde, o adi maddeye yazık oldu denilir mi? Fabrika sahibi neden ona acımadı, yandırdı; o sevimli maddeleri mahvetti, şikayet edilir mi?"

"Aynen öyle de وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى Hâlık-ı Hakîm ve Rahîm ve Vedud, mukteza-yı rahmet ve hikmet ve vedudiyet olarak kâinat fabrikasına hareket veriyor; her bir vücud-u fâniyi çok baki vücudlara çekirdek yapar, makasıd-ı Rabbaniyesine medar eder, şuunat-ı Sübhaniyesine mazhar kılar, kalem-i kaderine mürekkep ittihaz eder ve kudretin dokumasına bir mekik yapar ve daha bilmediğimiz pek çok inayat-ı gâliye ve makasıd-ı aliye için kendi faaliyet-i kudretiyle kâinatı faaliyete getirir. Zerratı cevelana, mevcudatı seyerana, hayvanatı seyelana, seyyaratı deverana getirir, kâinatı konuşturur; ayatını ona sessiz söylettirir ve ona yazdırır." (Mektubat, Yirmi Dördüncü Mektup, İkinci Makam.)

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...