"Hak", "Hakikat" ve "Hakiki" ne demektir?

Değerli Kardeşimiz;

Hak: Kelime olarak batılın zıddı, doğru, gerçek. vacip ve lâzım olan şeyler gibi manalara geliyor. Istılahta ise her sabit ve doğru olan şey demektir.

Hak; “inkârı caiz olmayan sabite denir.” Verilen bir hüküm vakıa, yani gerçeğe uygunsa o hüküm haktır ve sabittir. Bunun inkârı caiz değildir.

Cenab-ı Hakk’ın bir ismi de Hak’tır. Hak isminin en yaygın mânâsı; “Zâtı vacip olup, varlığı gerçek olan.” “Değişmekten münezzeh olan.” “Zâtı ile kaim, vacip ve değişmez olan.”

Allah’ın zâtı gibi sıfatları da haktır, bunlar için bir değişme söz konusu olamaz.

Meselâ, Allah’ın ezelî ilim ve kudret sahibi olması bir haktır, asla değişmez.

Allah, Kadîm’dir evveli yoktur. Bu daima böyledir, bu hakikatte bir değişme düşünülemez.

Allah Bâkî’dir, âhiri yoktur; bunda da bir değişme söz konusu olamaz.

Allah, mutlak ilim sahibidir, bu ilimde ne artma tasavvur edilebilir, ne de eksilme.

Vahdet sıfatı ve bunun neticesi olan tevhid inancı haktır ve onun hakkaniyeti daimîdir; onda bir değişme düşünülemez.

Sübutî ve Selbî bütün sıfatlar için de aynı şeyler söylenir. Ve bu değişmez sıfatların sahibi olan Allah’ın, Mukaddes zâtında da bir değişmenin olamayacağı bilinir.

Aynı şekilde, bir insan, Allah’a ‘ilâhî fermanın bildirdiği gibi’ inanıyorsa, bu inancı haktır. Bunun dışındaki inançlar bâtıldır; çünkü hakikate zıttırlar.

Hak ismini yâd eden bir insan, bütün varlık âleminin durmadan değiştiğini görür ve kalbini değişmekten münezzeh olan Allah’a bağlar.

Hak dine yönelen bir insan, onun dışındaki bütün bâtıl telakkilerin kul yapısı olduğunu ve bunların da değişmekten kendini kurtaramadığını yakînen bilir ve bâtıl inançlara gönlünü kaptırmaz.

Hakikat: Kelime olarak bir şeyin aslı ve esası manasına geliyor. Istılahta ise bir şeyin mahiyeti, doğruluğu, künhü (özü), sabit ve vaki oluşuna deniyor. "Türkiye'de sigara içen çok insan var ve bu bir hakikattir" denildiğinde, burada hakikat vaki manasında kullanılıyor. "Allah var ve bir olması bir hakikattir" denildiğinde ise, mahiyet ve künhe misaldir.

Hakiki: Gerçek, hakikate mensup, sahici ve doğru manalarına geliyor ki, bu kelime hakikat ile aynı manadadır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü