"İ’lem eyyühe’l-aziz! Dünyada sana ait çok emirler vardır. Amma ne mâhiyetlerinden ve ne âkıbetlerinden haberin olmuyor..." devamıyla izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"İ’lem Eyyühe’l-Azîz! Dünyada sana âit çok emirler vardır. Amma ne mahiyetlerinden ve ne âkıbetlerinden haberin olmuyor."

"Biri, cesettir. Evet, cesedin genç iken lâtif, zarîf ve güzel gül çiçeğine benzerse de, ihtiyarlığında kuru ve uyuşmuş kış çiçeğine benzer ve tahavvül eder."

"Biri de hayat ve hayvaniyettir. Bunun da sonu ölüm ve zevaldir."

"Biri de insaniyettir. Bu ise, zeval ve beka arasında mütereddittir. Dâim-i Bâkînin zikri ile muhafazası lâzımdır."

"Biri de ömür ve yaşayıştır. Bunun da hududu tâyin edilmiştir. Ne ileri ve ne de geri bir adım atılamaz. Bunun için elem çekme, mahzun olma. Tahammülünden âciz, tâkatinden hâriç olduğun tûl-i emel yükünü yüklenme!"

"Biri de vücuttur. Vücut zâten senin mülkün değildir. Onun mâliki ancak Mâlikü’l-Mülktür. Ve senden daha ziyade senin vücuduna şefkatlidir. Binaenaleyh, Mâlik-i Hakikînin daire-i emrinden hâriç o vücuda karıştığın zaman zarar vermiş olursun. Ümitsizliği intaç eden hırs gibi.

"Biri de belâ ve musibetlerdir. Bunlar zâildir, devamları yoktur. Zevalleri düşünülürse, zıtları zihne gelir, lezzet verir."

"Biri de sen burada misafirsin ve buradan da diğer bir yere gideceksin. Misafir olan kimse, beraberce getiremediği bir şeye kalbini bağlamaz. Bu menzilden ayrıldığın gibi, bu şehirden de çıkacaksın. Ve kezâ, bu fâni dünyadan da çıkacaksın. Öyle ise, aziz olarak çıkmaya çalış."

"Vücudunu Mûcidine feda et. Mukabilinde büyük bir fiyat alacaksın. Çünkü fedâ etmediğin takdirde ya bâd-ı hevâ zâil olur, gider veya onun malı olduğundan yine ona rücû eder."

"Eğer vücuduna îtimad edersen, ademe düşersin. Çünkü ancak vücudun terkiyle vücut bulunabilir. Ve kezâ, vücuduna kıymet vermek fikrinde isen, o vücuddan senin elinde ancak bir nokta kalabilir. Bütün vücudun cihat-ı erbaasiyle ademler içerisinde kalır. Amma, o noktayı da elinden atarsan vücudun tam mânâsıyla nurlar içinde kalır."

"Biri de dünyanın lezzetleridir. Bu ise, kısmete bağlıdır. Talebinde kalâka düşer. Ve sür'at-i zevali îtibariyle aklı başında olan onları kalbine alıp kıymet vermez."

"Dünyanın âkıbeti ne olursa olsun, lezâizi terketmek evlâdır. Çünkü, âkıbetin ya saadettir, saadet ise şu fâni lezâizin terkiyle olur. Veya şekavettir. Ölüm ve idam intizarında bulunan bir adam, sehpanın tezyin ve süslendirilmesinden zevk ve lezzet alabilir mi?"

"Dünyasının âkıbetini küfür sâikasıyla adem-i mutlak olduğunu tevehhüm eden adam için de terk-i lezâiz evlâdır. Çünkü, o lezâizin zevaliyle vukua gelen hususî ve mukayyed ademlerden adem-i mutlakın elîm elemleri her dakikada hissediliyor. Bu gibi lezzetler, o elemlere galebe edemez."(1)

İnsanın mahiyetinde nebati, hayvani, insani ve imani gibi çok mertebeler vardır. Üstad, bu bahiste ekseri olarak, bu tabakalara işaret ediyor.

"Biri, cesettir. Evet, cesedin genç iken lâtif, zarif ve güzel gül çiçeğine benzerse de, ihtiyarlığında kuru ve uyuşmuş kış çiçeğine benzer ve tahavvül eder."

Ceset, burada insanın maddi bedenine işaret ediyor. İnsanın nebati yönü bu cihette galiptir.

"Biri de hayat ve hayvaniyettir. Bunun da sonu ölüm ve zevaldir."

Bedenin canlılığına ve hayatına işaret ediyor. Hayvaniyet ise; bedenin hayvani gereksinimleridir. Yemek, içmek ve nikah gibi... Burada hayvanilik galiptir.

"Biri de insaniyettir. Bu ise, zeval ve beka arasında mütereddittir. Dâim-i Bâkînin zikriyle muhafazası lâzımdır."

Bu cümle insanın nebati ve hayvani hissiyatlarından farklı ve üstün olan insanî duygulara işaret ediyor. Yani insan mahiyet olarak hem nebati hem hayvani hem de insani bir özelliğe sahip. Bu özellikler arasında gidip gelmek de insana bırakılmıştır.

İnsandaki bu insanilik melekesini geliştirip tekemmül ettiren iman ve ibadetlerdir, bu iman ve ibadet sayesinde insanlık beka kazanır. Yani insan iradesini iman ve ibadetten yana koyarsa insan-ı kamil olurken, inkar ve küfürden yana koyarsa nebati ve hayvani kalıyor demektir.

Zeval ve beka arasında, yani insan ya da hayvan olma arasında nötr duran insanın bekaya, yani insan-ı kamile geçebilmesi kendi eline verilmiş ki bu da ancak iman ve ibadeti tercih etmesi ile mümkündür.

"Biri de ömür ve yaşayıştır. Bunun da hududu tayin edilmiştir; ne ileri, ve ne de geri bir adım atılamaz. Bunun için elem çekme, mahzun olma. Tahammülünden âciz, tâkatinden hariç olduğun tûl-i emel yükünü yüklenme."

İnsanın mahiyetinin dışında, kader kalıplarının tayin etmiş olduğu yaşayış müddetine işaret ediyor. Yani, insan mahiyetindeki bütün tabakaların ömürlerine işaret ediyor ki, bu insanın elinde değildir.

"Biri de vücuttur. Vücut zaten senin mülkün değildir. Onun mâliki ancak Mâlikü'l-Mülktür. Ve senden daha ziyade senin vücuduna şefkatlidir. Binaenaleyh, Mâlik-i Hakikînin daire-i emrinden hariç o vücuda karıştığın zaman zarar vermiş olursun: ümitsizliği intaç eden hırs gibi."

Vücut, burada varlık anlamındadır. Varlık ise, insan mahiyetini bütünü ile tutar ve kapsar. Yukarıdaki cesetten farklıdır. Vücut, insanın bütün tabakalarını ifade ediyor. Ve her tabakada görülecek çok işler var; vücudun devam ve bekası bu işlerin görülmesine bağlıdır.

Dersin başında bize ait birçok emirler olduğu beyan ediliyor ve bunlar üzerinde çok önemli tespitler yapılıyor.

Emir; kanun, buyruk, iş gibi manalara geliyor. Dersin devamında emir olarak sunulan “ceset, hayat, insaniyet, vücûd, belâ ve musibetler” gibi maddelere baktığımızda burada emir kelimesinin buyruk manasında değil, iş, hadise, mesele manasında kullanıldığı anlaşılıyor.

Mahiyet; bir şeyin ne olduğu, akıbet ise o şeyin sonunun ne olacağı demektir.

“Ceset, hayat ve hayvaniyet, insaniyet.”

Nurlarda insanın üç ayrı yönü olarak nebatiyet, hayvaniyet ve insaniyet cihetleri nazara veriliyor. Bu cümlede geçen ceset kelimesini insanın nebati ciheti olarak anlamanın doğru olacağını düşünüyorum. İnsan cesedinin ilk tohumu da tıpkı bir bitkinin toprağa ekilmesi gibi, ana rahmine düşüyor, orada rahim duvarına yapışarak büyümeye başlıyor. Dokuz ay sürecek olan bu terakki yolculuğunun yaklaşık dördüncü ayında bedene ruh ilka ediliyor. Böylece, hayat ve hayvaniyet dönemi başlamış olur. İnsanlık dönemi ise o dünya yolcusunun düşünme ve tefekkür etme noktasına gelmesiyle başlar.

İnsan sadece cismini beslemeye çalıştığı taktirde, hükmen bitki makamında kalmış demektir. Hayvaniyet; yeme, içme, görme, işitme, yürüme, çoğalma cihetleridir. Bir insan ömür sermayesini ve insaniyet nimetini sadece bu ve benzeri sahalarda kullandığı taktirde de hükmen hayvan makamında kalır.

Doğru düşünmeyle insaniyet şerefi kendini gösterir ve bu doğru düşünce onu Üstadımızın ifadesiyle “insaniyet-i kübra olan İslâmiyet”le şereflendirir. Aksi halde, yanlış fikirler, bozuk hayat düzeni, batıl itikatlar insanı, hayvandan daha aşağı düşürebilir.

“...Onlar hayvanlar gibidirler, belki yolca onlardan daha da şaşkındırlar.” (Furkan, 25/44)

İnsaniyetin “zeval ve beka arasında mütereddit” olması, bu dersi vermektedir. Yâni, bu büyük sermaye yerinde kullanılırsa beka bulur, ahirette de ebediyen bu büyük nimetten istifade edilir. Aksi halde, zevale gider ve insanlık mahiyeti hayvandan daha aşağı bir dereceye düşer.

İnsan, kendini misâfir bilmekle ve kendi varlığını ve ona takılmış bulunan maddi ve manevi cihazlarını birer emanet olarak görmekle bunları Allah’ın razı olduğu gibi kullanır. Böylece “vücûdunu Mucidine feda” etmiş olarak, bu dünya hayatını izzetle tamamlar ve ahirette azizlerin diyarı olan cennete gider.

“Vücûdunu mucidine feda et.” cümlesinin Altıncı Söz’le yakın ilgisi var. Bildiğiniz gibi o Söz şu ayet-i kerîmenin manevi bir tefsiridir:

“Muhakkak, Allah, müminlerden nefislerini ve mallarını cennet mukabilinde satın aldı...” (Tevbe, 9/111)

Vücut, varlık demektir ve insanın varlığı denilince öncelikle beden ve ruh akla gelir; nefis, bu ikisini birlikte ifade eder. Bundan sonra insanın dünyevi serveti, malı, makamı gelir, bunlar da varlık kavramı içine dahildir. Bütün bu varlıkları mucidine feda etmek, ayet-i kerîmenin verdiği derse göre, bunları Allah’a satmak, O’nun rızası dairesinde kullanmak demektir. Böylece insan vücûdunu mucidine feda etmiş olur ve ayetin haber verdiği gibi karşılığında cennet hayatını satın alır.

Satma meselesine bir tek örnek vermekle yetinelim:

Konuşmanın Allah’a satılması, bu büyük imkânın daima doğru konuşmak, insanlara doğruyu ve güzeli tavsiye etmek gibi hayırlı işlerde kullanılmasıdır. Bunun kârı ise dünyada insanların sevgisini ve hürmetini kazanmak, ahirette de cennete vasıl olmaktır. Bu iki kâr da bizim içindir.

“Vücûdun terkiyle vücut bulmak.”

Vücûdun terki, onu kalben terk etmek, kendini kendine malik saymamak, kendisinin müstakil bir varlık değil ancak Allah’ın kulu olduğunu bilmekle olur. Böylece insan, “Malikiyet davasından vazgeç, mülkü malikine teslim et.” emrine uyar ve ebedî bir vücut kazanır.

“Ve kezâ, vücûduna kıymet vermek fikrinde isen, o vücûddan senin elinde ancak bir nokta kalabilir.”

“Bir nokta” bizim cüz’i irademizdir; zaman olarak düşündüğümüzde de içinde bulunduğumuz andır.

İnsan o bir nokta ile meselâ, hayırlı bir işe meylederek iradesini hayırda kullanmaya yöneldi mi, bundan ötesine hep Allah yaratmaktadır. Ne iç organlarımızı biz çalıştırıyoruz, ne hücrelerimizi bir yeniliyoruz, ne kanımızı biz deveran ettiriyoruz, ne de haricimizdeki âlemin tanziminde bir hissemiz var. Kâinat da insan bedeni de hep İlâhî iradeyle yaratılmışlar ve yine o iradeyle görevlerini sürdürmekteler. Bizim elimizdeki tek yetki, o nokta kadar cüzi irademizi hayra yahut şerre yönlendirmemizdir.

“O noktayı da elinden atarsan” ifadesiyle, cüzi irademizi tamamen Allah’ın razı olduğu işlere yönlendirmemiz istenmektedir. Böyle yapan insan, kendi şahsi isteğini, hevesini, nefsinin arzusunu bir yana atmış olur “vücûdu tam manasıyla nurlar içinde kalır.” Zira, Allah’ın rızası dairesinde görülen bütün işler nurludur.

Her organımız, her hücremiz kendine muhsus ibâdetiyle meşguldür ve Rabbini tesbih üzeredir. O nurlu faaliyetleri karartmak isteyen iki büyük düşman vardır Nefis ve şeytan. İradesini bu iki daşmandan kurtaran insanın varlığı tamamen nurlar içinde kalmış olur.

Yirmi Üçüncü Söz’de insanın cüzi iradesinden vaz geçip İlâhî iradeye tabi olması cep fenerini yere vurup kırması şeklinde dile getirilmiştir. O fenerin kırılmasıyla her taraf güneşin ışığıyla dolmuştur.

“...Güyâ onun kırılması, dünyayı ışıklandıran büyük bir elektrik lâmbasının düğmesine dokundum gibi, birden o zulümât boşandı. Her taraf o lâmbanın nuru ile doldu; her şeyin hakikatini gösterdi.”(2)

Dipnotlar:

(1) bk. Mesnevi-i Nuriye, Habbe.
(2) bk. Sözler, Yirmi Üçüncü Söz, Birinci Mebhas.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

recep1
Allah razı olsun kardeşler.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Tintin..

Allah razı olsun. Çok güzel açıklamışsınız...

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Yusuf123321

Bil ey ene! Senin kendi dünyanda, sana dokuz tane emir, iş vardır ki; sen onların mahiyetlerinden ve akıbetlerinden teâmi edip gözünü yummuşsun. 

Birincisi: Cesedindir ki, yazın süslenip, bezenip çiçek açan, kışın kuruyup tefessüh eden bir semere gibidir. 

İkincisi: Hayvaniyetindir. (Yani zîruh ve zîhayat olarak yaşamaklığındır.) Sen, cins-i hayvana bak da, onların içinde ölüm ve zeval nasıl sür'atle dolaşmakta olduğunu gör. 

Üçüncüsü: İnsaniyetindir ki, intifa ile istifa mabeyninde ve zeval ile beka arasında mütereddiddir. Öyle ise onu sen, baki olan ve şanı beka olan bir Daim-i Baki'nin zikriyle muhafaza et! 

Dördüncüsü: Hayat ve ömründür. Bu da senin kametin gibi kasîr ve hududu muayyendir. Ne ileri gider, ne de geri gelir. Öyle ise, onun için müteellim olma! Hüzün çekme ve havf etme! Hem o hayata; takat getiremiyecek ve tul-i emele tetavül ettiği şeylerden alıp ona yükletme! 

Beşincisi: Vücudundur ki, sana mülk olmuş değildir. Belki o vücuda, onun Maliki senden ve ondan daha çok ona maliktir. Hem o malik, ona senden daha çok şefkatlidir. Şu halde, o Malik'in emri ve izni olmadan, o vücuda herhangi bir müdahalen halinde, fuzulî bir müdahale ve fuzuliyane bir meşgale olduğu gibi, çok kere de, ona zararın dokunmuş olur. Görmüyor musun ki, uyku için gösterilen hırs ve merak, nasıl mahrumiyete sebeb olup, uykusuzluğu celbederler. 

Altıncısı: Musibetlere giriftarlığındır. Bu ise, çabuk geçtiği için (sureten göründüğü gibi) hakikatta acı değillerdir. Belki güzel neticeler, faydalı sevablar bırakarak tahavvül ettikleri için, tatlı ve şirindirler. Öyle ise o mesaib, senin yüzünü fena içindeki faniyata giriftarlıktan, bakî ile beka bulan bir bekaya çevirebilirler. 

Yedincisi: Senin (bu dünyada) şu andaki varlığındır. Halbuki sen hem el'an, hem sonrasında burada bir misafirsin. Elbette misafir olan kimse, kendisiyle alâkalanamıyan, belki sür'atle ondan ayrılıp giden şeylere kalbini bağlamaz.

Evet nasılki sen, şu mesciddeki bu odacıktan 

-----------------------------

İhtiyarlar Risalesi'nde uzunca bahsi yapılmış Sultan Eyüb Camii'nin mahfelindeki küçük oda muraddır.    (Mütercim)     

 ---------------------------

mutlaka çıkıp gideceksin. Öyle de bu şehirden dahi mutlaka bir gün (ya bu şehrin içi olan mezaristanına, yada onun hâricine olsun farketmez) ayrılacaksın. 

İşte bizzarure bir gün bu şehirden ayrılacağın gibi, şu fani dünyadan dahi istesen istemesen, bir gün ayrılıp gideceksin. Belki de buradan çıkartılıp matrud bir şekilde koğulacaksın. Madem öyledir, ey nefis! Buradan zelil ve rezil bir şekilde kovulup tardedilmeden evvel, aziz olarak çıkmaya çalış! 

Sekizincisi: Vücudundur. Bu vücudu ise; gel onu pek yüksek bir fiatla senden satın almak isteyen mûcidinin yoluna feda et! Evet ey nefis, gel bu pazarlık ve bey'a acele ile koş. Durma, sat!. Belki feda et! 

Çünkü evvelâ ona satılmazsa, meccanen zail olup gidecektir. 

Sâniyen: Bu vücud, onun malıdır. Satsan satmasan, ona rücu' edecektir. 

Sâlisen: Eğer o vücuda itimad edip bel bağlasan, ademe düşersin. Zira ona itimad ve bel bağlamak ise, ademe giden bir kapıya girmek demektir. Fakat eğer bu vücuda itimadı terk ile, onu feth etsen, sabit bir vücuda kavuşursun. 

Râbian: Eğer o vücuda yapışıp bağlansan, yani ona dayanıp güvensen, o zaman ancak senin elinde vücudun bir noktası kalacak. Fakat bunun yanında hadsiz korkunç idamlar, seni ihata edip sararlar. Amma eğer sen o nokta-i vücuddan dahi elini çeksen, zail bir lambayı daimî bir güneşle mübadele etmiş olursun.. Ve o zaman senin muhit ve etrafın nihayetsiz envar-ı vücuda inkılab edecektir. 

Dokuzuncusu: Dünya lezzetleridir. Bunlar ise, senin kısmetin olanlar sana geleceklerdir. Öyle ise, onların talebinde zelilane telaşa düşme. Zira onlar pek sür'atli bir şekilde zevale koştuklarından, âkıl olana lâyık değildir ki, kalbini onlara bağlasın. Hem senin dünyanın akıbeti ne olursa olsun, lezaizin terki evlâdır. Zira dünyanın akıbeti ya saadete veya şekavete gidecek. Saadet ise, lezzetleri fani ve zâil olduğu için terkini istilzam ettirir. Şayet şekavet olsa, asılmak için dar ağacı dibinde bekleyen adamın azabını artıran o dar ağacının süslendirilmesi, hiç onu keyiflendirip lezzetlendirir mi? 

Ve eğer El'iyazü billah! küfür ile, ölümü, adem tevehhüm edersen, yine terk-i lezaiz evlâdır. Zira lezzetin zevaliyle o korkunç adem, an be-an kendi elîm elemini zeval-i lezaiz içinde hissettirecek ve şu elem ise, -eğer düşünebilsen- visalin lezzetinden bin kat daha ağır basar, mahvettirir.

Mesnevî-i Nurîye(Bd.)

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Yusuf123321

İnsan, kafa feneri hükmünde olan aklı ile kâinata ve hâdiselere bakacak olursa, temsilde olduğu gibi eşyanın hakikatini ve yaratılış sırrını çözemez. Vahye tabi olmayan ve hidâyetle nurlanmayan akıl, insana mütemadiyen azap veren bir alete döner. Üstad Hazretlerinin "kızdım ve cep fenerini yere çarptım" demesi, “aklı vahyin terbiyesine verdim ve her şeyin içyüzünü o zaman anladım” demektir. (23. Söz, 1. Mebhas, 2. Nokta, 4. Soru)

 

Burda aklı vahyin terbiyesine vermek diye izah edilmiş. Mesnevideki bu yerde ise:

"Yirmi Üçüncü Söz’de insanın cüzi iradesinden vaz geçip İlâhî iradeye tabi olması cep fenerini yere vurup kırması şeklinde dile getirilmiştir. O fenerin kırılmasıyla her taraf güneşin ışığıyla dolmuştur."

İkisi de bir birinden farklı.

 

Buna da tevil yapın, deyin ki, orda da bunu kast etmişdik falan-filan

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)
Kusur bulmak istedikten sonra her cümlede kusur bulunabilir. Biraz hüsnüzan ve müspet bakmaya çalışmak gerekiyor. Aklı vahyin terbiyesine vermekle, insanın cüzi iradesinden vaz geçip İlâhî iradeye tabi olması aynı anlama geliyor zaten. 
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.

BENZER SORULAR