"...İnsafsız dükkâncı da kumaşın en çürüğünden bir kat elbise verdi." Misaldeki “insafsız dükkancı” kimi veya neyi temsil ediyor?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Bir adam, bir hizmetkârına on altın verip 'Mahsus bir kumaştan bir kat elbise yaptır.' emreder. İkincisine bin altın verir, bir pusula içinde bazı şeyler yazılı o hizmetkârın cebine koyar, bir pazara gönderir."

"Evvelki hizmetkâr, on altınla âlâ kumaştan mükemmel bir elbise alır. İkinci hizmetkâr, divanelik edip, evvelki hizmetkâra bakıp, cebine konulan hesap pusulasını okumayarak, bir dükkâncıya bin altın vererek bir kat elbise istedi. İnsafsız dükkâncı da kumaşın en çürüğünden bir kat elbise verdi. O bedbaht hizmetkâr, seyyidinin huzuruna geldi ve şiddetli bir tedip gördü ve dehşetli bir azap çekti."

"İşte, ednâ bir şuuru olan anlar ki, ikinci hizmetkâra verilen bin altın, bir kat elbise almak için değildir. Belki mühim bir ticaret içindir."(1)

İnsanın fıtratına yerleştirilmiş olan maddi ve manevi cihazlar, Allah’ı tanımak ve ona ibadet etmek için verilmiştir. Şayet bu cihazlar veriliş amacının dışında kullanılırsa, yani dünyanın fani zevklerinde kullanılırsa, cezası peşinen bu dünyada veriliyor.

Mesela, kalbin insana veriliş amacı Allah’ı sevmek ve ona perestiş etmektir. Şayet kul bu kalbi fani ve mecazi sevgilerde kullanırsa, ceza olarak ya ayrılık acısını çeker ya da sevdiği şey eline geçmez onun acısı ile yanar. Burada "insafsız dükkâncı" mecazi sevgili oluyor.

İnsan gafletli gençliğini ve gençliğe ait nimetleri çok sever ve bağlanır. Ama gençlik yirmi otuz yıl içinde onu terk ederek ona ağır bir darbe indirir. Burada "insafsız dükkâncı" gafletle geçirdiğimiz gençlik oluyor.

İnsan kumar oynamayı çok sever, ama oynadıkça malını kaybeder. Bu insafsız dükkancı olan kumar illeti, en sonunda haysiyet ve namusunu da elinden alarak ona son darbeyi indirir.

Özetle dünyanın üç yüzü vardır; bunlardan esma-i İlahiyenin aynası olan birinci yüzü ile ahiretin tarlası olan ikinci yüzü güzel, bereketli ve menfaatlidir. Fakat üçüncü yüzü ise dünya ehlinin oyuncağı ve kendisini aldatan yüzüdür ki çok insafsız ve tehlikelidir. İşte misalde geçen “insafsız dükkâncı” tabiri, hakikatte dünya hayatının nefse hitap eden günahlı cihetleri oluyor.

(1) bk. Sözler, Yirmi Üçüncü Söz, İkinci Mebhas.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

BENZER SORULAR

Yükleniyor...