"Küçük yüzde hadsiz alamet-i farika bırakmayan bir sebep" Ne demektir?

Değerli Kardeşimiz;

"İnsanın yüzü öyle bir sikke-i ehadiyettir ki, Âdem zamanından tâ kıyamete kadar gelmiş ve gelecek bütün efrad-ı insaniye birden nazar-ı mütalâasında bulunmayan; ve herbirine karşı o tek yüzde birer alâmet-i farika koymayan ve o küçük yüzde hadsiz alâmet-i farika bırakmayan bir sebep, bir tek insanın yüzündeki hâtem-i vahdâniyete icad cihetiyle el uzatamaz." (Lem'alar, Otuzuncu Lem'a, Dördüncü Nükte)

Buradaki "alâmet-i farika bırakmayan bir sebep" ifadesinin tam karşılığını ve ne anlama geldiğini şu şekilde özetleyebiliriz:

Metindeki cümle yapısı "Bunu yapamayan bir sebep, [insanın yüzüne o sikkeyi basamaz, yaratıcısı olamaz]" şeklinde bir mantığa dayanır. Yani Üstad, bunu yapmaya gücü yetmeyen hiçbir şeyin ilah veya yaratıcı sebep olamayacağını vurgulamaktadır.

• Bahsedilen "Sebep" Nedir?

Buradaki sebep kavramı; tabiatı, tesadüfleri, maddesel etkenleri veya kör kuvvetleri temsil eder.

Metin, bu aciz ve şuursuz sebeplerin şunları yapamayacağını söyler:

- Hazret-i Âdem'den kıyamete kadar gelecek tüm insanları aynı anda görüp bilmek,

- Her bir insanın yüzüne, onu diğer tüm insanlardan ayıracak özgün bir ayırt edici özellik (alâmet-i farika) koymak.

• Asıl Kastedilen Hakikat

Eğer bir sebep (mesela evrime dair bir tesadüf veya kör bir tabiat kanunu), geçmiş ve gelecekteki milyarlarca insanın yüzünü aynı anda mütalaa edip (bilip), her birine benzersiz bir çehre tasarımı veremiyorsa; o zaman insanın yüzündeki bu harika sanatı o sebebe dayandıramayız.

Özetle; buradaki "alâmet-i farika bırakamayan sebep", yaratıcı olduğu iddia edilen şuursuz tabiat ve tesadüflerdir. Metin, bu sebeplerin yetersizliğini ortaya koyarak; her bir insanın yüzüne o benzersiz damgayı vuranın ancak ilmi ve kudreti sonsuz olan, her şeyi aynı anda gören Sâni-i Zülcelal olduğunu ispat etmektedir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü