"Şu medenilerden çoğu eğer içi dışına çevirsen, görürsün: Başta maymunla tilki, yılanla ayı, hınzır; sireti olur suret." Neden bu hayvanlar zikredilmiş, izah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Şu medenilerden çoğu eğer içi dışına çevirsen, görürsün: Başta maymunla tilki, yılanla ayı, hınzır; sîreti olur suret."

Bu ifade, Üstad Hazretlerinin, modernleşmeyle birlikte insan karakterinde meydana gelen bozulmaları, ahlaki yozlaşmayı ve içsel çirkinlikleri tasvir etmek için kullandığı güçlü bir sembolik anlatım şeklidir. İnsanı insan eden imandır, küfür ve inkâr ise insanı bir canavara dönüştürür ki günümüz insanı ve medeniyeti bunun bariz ve somut bir misalidir.

Burada zikredilen hayvanlar, belirli insani zaafları ve kötü huyları sembolize eder. Bu hayvanların seçimi rastgele değildir; her biri, temsil ettiği özelliğe atıfta bulunur.

Mesela, maymunlar bilindiği üzere taklitçi hayvanlardır. Bu benzetme, medeni insanın özgünlüğünü yitirip, başkalarını körü körüne taklit etmesini, düşünmeden ve sorgulamadan moda ve akımların peşinden gitmesini ifade eder. Özellikle Batı medeniyetinin veya popüler kültürün olumsuz yönlerini düşüncesizce benimseme, "medeniyet" adı altında yapılan her şeyi doğru kabul etme eğilimini eleştirir.

Tilki, zekasıyla bilinen ancak bu zekayı genellikle hile ve aldatma yoluyla hedeflerine ulaşmak için kullanan bir hayvandır. Bu sembol, modern toplumda bazı insanların kendi çıkarları için başkalarını kandırmasını, yalan söylemesini, dolandırıcılık yapmasını veya kurnazca planlar kurarak etik olmayan yollarla kazanç sağlamasını temsil eder. İlaç, enerji ve silah sektörlerinin bin bir hile ve aldatma yolu ile insanlığı sürekli krize ve savaşlara sokması gibi.

Yılan, sessizce yaklaşan, gizlenen ve zehiriyle zarar veren bir canlıdır. Bu benzetme, insanların içlerinde taşıdıkları sinsi düşmanlıkları, kıskançlıkları, arkadan iş çevirmelerini ve sözleriyle veya davranışlarıyla başkalarını zehirlemelerini anlatır. Dost gibi görünüp aslında zarar vermeyi düşünen, güveni kötüye kullanan karakterlere işaret eder.

Ayı, dışarıdan hantal ve masum görünse de bazı kültürlerde kabalık ve miskinlikle de ilişkilendirilir. Buradaki kullanımında, insanların tembelliğini, düşüncesizce davranışlarını, estetikten yoksun hallerini, kabalıklarını veya yüzeysel bir bilgeliğin ardındaki cehaletlerini sembolize edebilir. Modern hayatın getirdiği rehavet ve sorumluluktan kaçınma da bu benzetmeye girebilir.

Hınzır (domuz), İslam kültüründe ve diğer bazı kültürlerde pisliği, ahlaksızlığı, şehvetperestliği ve her türlü kötü alışkanlığı simgeleyen bir hayvandır. Bu benzetme, insanların maddi zevklere aşırı düşkünlüğünü, şehvetperestliğini, ahlaki değerlerden sapmasını, duyarsızlığını ve her türlü pisliğe bulaşmaktan çekinmemesini ifade eder. Modern yaşamın sunduğu aşırı tüketim, kontrolsüz hazcılık ve ahlaki yozlaşma gibi sorunlara atıfta bulunur.

Özetle; dış görünüşte medeni ve modern görünen birçok kişinin, aslında ahlaki ve ruhsal olarak ne kadar yozlaştığını, içlerinin bu hayvanların temsil ettiği kötü huylarla dolu olduğunu vurgular.

Üstad'ımızın şu ifadesi bu konuyu ne kadar da güzel resmeder:

"Eğer istersen hayalinle Nurşin karyesindeki Seyda'nın meclisine git bak: Orada fukara kıyafetinde melikler, padişahlar ve insan elbisesinde melaikeleri bir sohbet-i kudsiyede göreceksin. Sonra Paris'e git ve en büyük localarına gir, göreceksin ki, akrepler insan libası giymişler ve ifritler adam suretini almışlar ilâ âhir" (bk. Mesnevi-i Nuriye, Fihrist: 5-Hubab)

İlave bilgi için tıklayınız:

- İslam Medeniyeti ve Batı Medeniyeti (Video: Prof. Dr. Ş. EREN)

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü