"Allah’ın hesabına kâinata bakan adam, her ne müşahede ederse ilimdir. Eğer gaflet ile esbab hesabına bakarsa, ilim zannettiği şey de cehl olur." İzah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"... Kezâlik, Allah’ın hesabına kâinata bakan adam her ne müşahede ederse ilimdir. Eğer gaflet ile esbab hesabına bakarsa, ilim zannettiği şey de cehl olur..."(1)

Kâinata ve eşyaya sadece zahiri, maddi ve fayda yönü ile bakılıp, Allah’a işaret eden yönler göz ardı edilirse; bu bakış her ne kadar bilimsel olsa ya da dünyevi açıdan çıkar sağlasa da ilmi, manevi ve uhrevi açıdan hiçbir değeri hiçbir kıymeti yoktur. Çünkü marifete inkılap etmeyen ve yardım etmeyen ilim, bilgiden öteye geçemez.

Örneğin Newton fizik ilminde eşyanın vazife ve faydalarını keşfetme bakımından çok büyük bir veriye sahip olabilir; ama bu verilerin Allah katında en ufak bir değeri ve geçerliliği bulunmuyor. Oysa Newton o verileri iman ve tefekkür formülü ile işlemiş olsa idi, o zaman o veri hem dünyevi açıdan hem de uhrevi açıdan değerli bir ilim haline dönüşür, hem de bu ilim ebedi hayatını ihya ederdi.

Cehl burada bilgisizlik anlamında değil, bilgiyi Allah adına işleyememe anlamında kullanılıyor. Yoksa bilgisizlik anlamında Newton’a cahil demek yanlış olur. Üstadımız müspet ilimler dediğimiz fenleri mükemmel bilip, bunları Allah'ı bilmeye ve O'na yaklaşmaya vesile yapmayan insanların, kainatı ve varlıkları abesliğe ittiklerini ve kendilerinin de alim değil, cahil olduklarını şöyle veciz bir şekilde ifade etmektedir:

"İşte, ene, şu hâinâne vaziyetinde iken, cehl-i mutlaktadır. Binler fünunu bilse de cehl-i mürekkeple bir eçheldir. Çünkü duyguları, efkârları kâinatın envâr-ı marifetini getirdiği vakit, nefsinde onu tasdik edecek, ışıklandıracak ve idame edecek bir madde bulmadığı için, sönerler. Gelen her şey nefsindeki renklerle boyalanır. Mahz-ı hikmet gelse, nefsinde abesiyet-i mutlaka suretini alır. Çünkü, şu haldeki enenin rengi, şirk ve ta’tildir, Allah’ı inkârdır. Bütün kâinat parlak âyetlerle dolsa, o enedeki karanlıklı bir nokta, onları nazarda söndürür, göstermez."(3)

Dipnotlar:

(1) bk. Mesnevi-i Nuriye, Şemme.
(2) bk. Sözler, Otuzuncu Söz, Birinci Maksat.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...