"Bir mahiyet-i mücerrede, bütün cüz’iyyatına en asğarından en ekberine yorulmadan, tenakus etmeden, tecezzi etmeden bir bakar, girer..." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Beşinci Temsil: Bir mahiyet-i mücerrede, bütün cüz’iyyatına en asğarından en ekberine yorulmadan, tenakus etmeden, tecezzi etmeden bir bakar, girer. Teşahhusat-ı mülkiye cihetindeki hususiyât müdahale edip şaşırtmaz, nazarını tağyir etmez. İşte tecerrüdün sırrı." (Nokta Risalesi)

Az ile çoğun, bir ile binin fark etmemesine bir misal de mahiyet-i mücerrededen veriliyor. Bilindiği gibi mahiyet "bir şeyin ne olduğu" sualinin cevabıdır. Bir kediyi göstererek "Bu nedir?" diye sorduğumuzda, cevap “Kedi” olarak verilecektir. Kedi o hayvanın mahiyetidir. Bu mahiyet mücerreddir, gözle görülmez. Kedinin kendisi ise müşahhastır, gözle görülür. Bir tek kediye de kedi denir, milyarlarca kediye de. Burada da bir ile milyar arasında fark yoktur.

Bir balina ile küçük bir balığın mahiyeti aynıdır. İkisine de balık denilir.

İşte mücerred bir mahiyetin bir nevin bütün fertlerini kapsamasının sırrı bundan ileri gelir. Üstad'ımız bu konuda 29. Söz'de şunları kaydeder:

"Beşinci Temsil: Tecerrüt sırrıdır. Mesela, teşahhusattan mücerred bir mahiyet, bütün cüz’iyâtına, en küçüğünden en büyüğüne, tenakus etmeden, tecezzî etmeden bir bakar, girer.

Teşahhusât-ı zâhiriye cihetindeki hususiyetler müdahale edip şaşırtmaz. O mahiyet-i mücerredin nazarını tağyir etmez.

Meselâ iğne gibi bir balık, balina balığı gibi o mahiyet-i mücerredeye mâliktir. Bir mikrop, bir gergedan gibi, mahiyet-i hayvaniyeyi taşıyor." (Sözler, 29. Söz, İkinci Maksat)

Teşahhusat dediğimiz somutlaşmanın dışında olan mahiyetlerin varlıklara nüfuzu için sayının ehemmiyeti yoktur. yani bir mikrop nevinin ne kadar ferdi varsa, o mücerred mikropluk mahiyeti hepsini kapsayabilir. bir ile trilyon fark etmez.

Netice; “Mahiyet-i mücerrede “ ifadesi küllî’nin tarifi gibidir. “Balık” kelimesi mücerred bir mahiyetten, balık olma mahiyetinden haber verir. Bu küllî mânanın hariçte vücudu yoktur. Ancak her bir balık, o küllînin cüzî birer ferdidir, müşahhastır ve haricî vücud sahibidir.

İlave bilgi için tıklayınız:

- "Şu kâinatta, şu görünen tasarrufat ve ef’âl ile hükmeden Sâni’-i Kadîr’in kudretine nisbeten, en büyük küll en küçük cüz’ kadar kolay gelir. Efratça kesretli bir küllînin icadı, bir tek cüz’înin icadı kadar sühuletlidir." cümlesini izah eder misiniz?

- "Altıncısı: Hayvan-ı nâtık gibi bir mahiyet-i mücerredenin küçük ve büyük efrâdına nisbeti, birdir." İzah eder misiniz? Hayvan-ı natık nedir?

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü