"İnatla bakan adam ise hikmetini bilmez, tereddüde düşer, sorar, sual eder, en nihayet istihkar ile inkara girer." İzah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"İnatla bakan adam ise hikmetini bilmez, tereddüde düşer, sorar, sual eder, en nihayet istihkar ile inkâra girer. Hülâsa: Mü’min, insaflı olduğu için Allah’tan olduğunu tasdik eder. Kâfir olan adam inatçı olduğundan, 'Bunda ne faide var?' der." (İşaratü'l-İ'caz, Bakara Suresi, 26-27. Ayetin Tefsiri)
Bakara Suresi’ndeki "Şüphesiz Allah (hakkı açıklamak için), bir sivrisineği hatta onun da üstündeki bir varlığı misal getirmekten çekinmez..." mealindeki 26. ayetin tefsirinde geçen bu vecize, bakış açısının (niyet ve nazarın) insanı nasıl imana veya inkâra götürdüğünü harika bir psikolojik tahlille ortaya koyar. Bir insanın hakikati bulması veya ondan tamamen uzaklaşması, önündeki delillerin azlığından değil, o delillere hangi niyetle baktığıyla alakalıdır. Bediüzzaman Hazretleri bu süreci adım adım şöyle özetler:
İnadın İnkâra Götüren Kısır Döngüsü:
1. Hikmetini bilmez: İnat gözlüğüyle bakan bir adam, peşin bir hükümle yaklaştığı için varlıktaki veya ayetteki derin manayı, ince sanatı ve faydayı (hikmeti) göremez.
2. Tereddüde düşer: Göremeyince içine şüpheler düşmeye başlar.
3. Sorar, sual eder: Buradaki sorma, öğrenme amaçlı bir arayış değil; açık arama, kusur bulma niyetli bir sorgulamadır.
4. İstihkar ile inkâra girer: En nihayetinde meseleyi hafif, basit ve ehemmiyetsiz görerek istihkar eder ve "Böyle şey mi olur?" diyerek inkâra saplanır.
Müminin İnsafı: Mümin "insaflı" yani adaletli ve ön yargısızdır. Bir şeyin arkasındaki hikmeti o an kendi dar aklıyla kavrayamasa bile, kainattaki muazzam nizamı süzdüğü için "Bunda da kesin bir ilahi hikmet vardır." der ve Allah’tan olduğunu tasdik eder; teslimiyet gösterir.
Kâfirin İnadı ve "Faydacılık" Tuzağı: Kâfir veya inatçı adam ise kibirlidir. Kendini merkeze koyar ve o muazzam ilahi hakikate bakıp küçümseyici bir edayla, "Bunda ne fayda var? Bir sivrisineğin yaratılmasının ne lüzumu var?" diyerek itiraz eder. Kendi sığ aklının ölçemediği her şeyi yok saymaya kalkar.
Nazar ve Niyetin Gücü:
Bu vecize bize gösteriyor ki, dünyaya ve nasslara (dini hükümlere) "kusur bulmak için" bakan adam aradığı kusuru (kendi zihninde) mutlaka bulur ve helak olur.
"Hakikati anlamak ve teslim olmak" niyetiyle bakan insaf sahibi bir gönül ise, bir sivrisineğin kanadında dahi marifetullah (Allah'ı bilme) kapılarını aralar. Her şey bakış açısında bitmektedir.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü