İnsanın mahiyet-i camiasını ayrıntılı bir şekilde izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"... mahiyet-i insaniye, şu kâinatın bir misal-i musağğarı olduğundan, âdeta âlemde ne varsa insanda numunesi vardır."(1)

İnsan kâinatın küçültülmüş bir numunesi ve modelidir. Kâinat küçülse insan, insan büyütülse kâinat olur. Kâinatta azametli ve büyük olarak yazılan tevhid hakikatleri, insanın mahiyetinde küçük ve okunaklı bir şekilde yazılmıştır. Bu hususta kâinat ile insan müsavidir; fark sadece kemiyettedir, yani boyut ve hacimdedir.

İnsanı kâinat kadar geniş yapan şey ise, insanın fıtratına konulan istidat ve duygulardır. İnsanda her âlem ile irtibat kuracak cihaz ve duygular vardır. İnsanın her bir cihazı ve duygusu bir âleme açılan bir penceredir. İnsan bu duygu penceresi ile o âlemi seyreder ve o âlemle iletişim kurar.

Mesela göz bir penceredir, mubsırat (görünen) âlemine açılır. Kulak bir penceredir, sesler âlemini işitir. Dokunma duyusu bir penceredir, cismani âlemlere açılır. Hayal kuvveti bir penceredir, misal âlemi ile irtibat kurar. Ruh bir menfezdir, ruhlar âlemine açılır. Kalp aşk ve muhabbet dünyasının kapısıdır. Akıl, hikmetli mevcudat âleminin mütefekkir bir mütalaacısıdır. Daha buna benzer binlerce his ve duygular insanın geniş mahiyetinde mevcuttur ve her birisi bir âlem ile merbuttur.

İnsanın mahiyetinin genişliğinin ikinci önemli sebebi, istidat ve kabiliyet noktasında nihayetsiz donanıma sahip olmasıdır. İnsanın birçok duygu ve kuvvelerine sınır konulmadığı için, insanda terakki ve tedenni nihayetsiz oluyor. Bir insan, Allah ile muhatap olup, O’nun huzuruna çıkacak kadar inbisat da eder; aynı insan hayvandan yüz derece aşağı, adi bir mahlûk da olabilir. Bunun misalleri çoktur.

İnsan ayrıca mahlûkat içinde Allah’ın bütün isim ve sıfatlarını tartıp ölçecek geniş mahiyete sahip tek mahlûktur. Mesela, midenin açlık hissi ile Rezzak ismini, tat alma duyusu ile Allah’ın Kerim ve Muhsin isimlerini, cüzi iradesi ile Allah’ın külli irade sıfatını, cüzi ilmi ile Allah’ın sonsuz ilim sıfatını bilebilir.

(1) bk. Sözler, Yirmi İkinci Söz, Birinci Makam.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

BENZER SORULAR

Yükleniyor...