"Mümkündür. Fakat gayet azîmdir ve harikadır. Zaten böyle harika bir eser, bir harika san’atla, çok acip bir yolla olur..." Birinci Yolu izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Bu kâinatın gayet muntazamca tedbir ve tedvîri bilmüşahede görünüyor. Bunda iki yol var:

"Birinci Yol: Mümkündür. Fakat gayet azîmdir ve harikadır. Zaten böyle harika bir eser, bir harika san’atla, çok acip bir yolla olur. O yol ise, mevcudat, belki zerrat adedince vücudunun şahitleri bulunan bir Zât-ı Ehad ve Samedin rububiyetiyle ve irade ve kudretiyle olmasıdır."

"İkinci Yol: Hiçbir cihet-i imkânı olmayan ve imtinâ derecesinde müşkilâtlı ve hiçbir cihette mâkul olmayan şirk ve küfür yoludur."(1)

Kainatın en ince ayrıntısına varana kadar mükemmel bir şekilde idare edilmesi ve çekip çevrilmesi gözle görünen bir gerçektir. Güneş'in her gün belli bir saatte doğup belli bir saatte batması, mevsimlerin düzenli bir şekilde yer değiştirmesi, topraktan sayısız bitkilerin yetiştirilip canlıların beslenmesinin sağlanması gibi sayısız muazzam icraatlar, hem kainatın mükemmel bir şekilde idare edildiğinin delilleri oluyor hem de kainatta süregelen bir düzen ve intizamın varlığını ispat ediyor.

Kainatın bu denli mükemmel bir şekilde idare edilmesinin iki yolu bulunuyor:

Birincisi, "Kainat sonsuz ilim, irade ve kudret sahibi Allah tarafından idare ediliyor." ihtimalidir. Ki kainattaki bu muazzam icraatlerin üstesinden ancak sonsuz ilim, irade ve kudret sahibi bir Allah gelebilir. Bu yol ile mevcudatın varlık alemine çıkması mümkündür. Yani imkan dairesindedir. Evet, mevcudatın yaratılması veya yoklukta kalması eşit özelliktedir. Yani olup olmaması müsavidir. İşte olup olmaması müsavi olan bu varlıkları, yokluktan varlığa çıkaracak birisine ihtiyaç vardır. İşte bu zat da ancak, Ehad, Samed ve bütün sıfatları mükemmel olan birisi olablir.

İkincisi, "Kainatı ve içindeki her şeyi mükemmel bir şekilde idare eden kör, sağır ve cahil olan tabiat ve sebeplerdir." demek. Üstadımızın "küfür ve şirk yolu" dediği bu ikincisidir. Çünkü varlıkların kendi kendine gelme veya akılsız, şuursuz şeyler ve kanunlar vasıtasıyla tesadüfen meydana gelmesi mümkün değildir.

"Her şeyi yaratan, her şeyi çekip çeviren her şeyi tedbir ve idare eden Allah’tır." demek, küfür ve şirkin özeti olan hem "tabiat yapıyor" demekten hem "sebepler yapıyor" demekten hem de "tesadüfen oluyor" demekten daha mantıklı daha makul daha rasyonel bir yoldur.

(1) bk. Lem'alar, On Üçüncü Lem'a, On Üçüncü İşaret.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

BENZER SORULAR

Yükleniyor...