"Bir batıla vesile olmuş olursa bir hak, vakta ki galip olsa bir batıla ki, olmuş o da vesile-i hak. Bilvasıta bir hakkın bir batıla mağluptur." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"İtaat galip olur o emrin isyanına ki bir tavr-ı bâtıldır. Bir bâtıla vesile olmuş olursa bir hak, vaktâ ki galip olsa bir bâtıla ki, olmuş o da vesile-i hak. Bilvasıta bir hakkın bir bâtıla mağlûptur. Fakat bizzat değildir." (Sözler, Lemeât: “El-hakku yâ’lû” 1 Bizzat, Hem Âkıbet Muraddır.)

Burada anlatılan temel mesele şudur:

Hak ile batılın mücadelesinde, bazen batılın hakka galip gelmesi, batılın kendi gücünden değil, hakka hizmet eden bir vasıtayı kullanmasından kaynaklanır. Cümle cümle açıklaması şu şekildedir:

• Yanlış Bir Yöntemle Yapılan İsyana Karşı İtaatin Üstünlüğü

"o emrin isyanına ki bir tavr-ı bâtıldır."

İlahi bir emrin uygulanmaması veya ona isyan edilmesi batıl bir durumdur. Eğer bir isyan (mesela Hakka ve İslama savaş gibi), hak bir yöntemle yapılıyorsa; diğer taraftan Hakkı tutup kaldırmakla mükellef olanlar da batıl yollarla hakka hizmet etmeye çalışıyorlarsa o zaman batıl muzaffer Hak ise mağlup olur. Oysa burada muzaffer olan ana unsur: batılın kullandığı hak vesilelerin, Hakkın kullandığı batıl vesilelere galip gelmesidir. Dolayısıyla Hak yine batıla galip gelmiştir. O yapılan isyan hatalı bile olsa, itaat etme disiplini o hak yoluna galip gelir. Yani buradaki batılın kullandığı hak vesileye olan itaat, yöntemi yanlış olan bir hak arayışından daha güçlüdür.

• Batıla Araç Olan Hak

"Bir bâtıla vesile olmuş olursa bir hak..."

"Vaktâ ki" kelimesinden hemen önceki bu kısım, birinci senaryoyu tamamlar: Eğer hak olan bir şey, batıl bir amaca veya yanlış bir yönteme alet edilirse, o hak artık zayıflar.

• Hakka Araç Olan Batıl (Dönüm Noktası)

"...vaktâ ki galip olsa bir bâtıla ki, olmuş o da vesile-i hak."

İşte burası sorunun kilit noktasıdır. Ne zaman ki diye başlayarak durumu tersine çeviriyor: Eğer batıl olan bir şey, hakka hizmet eden bir araca dönüşmüşse; o batıl, görünüşte hak olan ama batıla alet edilmiş olan tarafa galip gelir.

Özetle batıla hizmet eden hak, hakka hizmet eden batıla mağlup olur.

• Sonuç ve Hikmet

"Bilvasıta bir hakkın bir bâtıla mağlûptur. Fakat bizzat değildir."

Bu sonuç cümlesi konuyu bağlar: Hak, batıla hiçbir zaman bizzat yenilmez. Hak her zaman üstündür. Ancak bilvasıta, yani hak ehli yanlış yöntem kullanırsa veya batıl ehli doğru bir yöntemi kullanırsa, görünürde batıl galip gelmiş olur.

"Vaktâ ki" öncesi ve sonrası birbirini tamamlayan bir denge ve terazi gibidir:

Öncesi: Batıla alet olan hakkın durumunu anlatır.

Sonrası: Hakka alet / vesile olan batılın neden galip geldiğini açıklar.

Bu meseleyi bir tarla işine benzetebiliriz: Tohumun hak, yani iyi olması yetmez; eğer ekim yöntemin (vasıta) yanlışsa, tarlasına daha az kalitedeki bir tohumla ama çok doğru yöntemlerle süren birine mahsul miktarında yenilebilirsin. Bu, senin tohumunun kötü olduğu anlamına gelmez, yöntemin yenilgisidir.

İlave bilgi için tıklayınız:

- "Demek 'El-hakku ya’lû' bizzat demektir. Hem akıbet muraddır; kayd-ı haysiyet maksuddur." İzah eder misiniz?

- “ 'Hak daima üstün gelir; hakka galebe edilmez.' düsturuyla, onların o muvakkat galebeleri, menfaat cihetinden onlar için ehemmiyetsiz olmakla beraber..." Devamıyla izah eder misiniz?

- Hak Üstündür; Fakat Tatbikatta Öyle Görünmüyor! (Video: M. KARAMAN)

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü