"Elfaz okunurken manalarını düşünmek, belagat mezhebinde vacip olduğuna işarettir." Belagat mezhebinin konuyla münasebeti nedir?

Değerli Kardeşimiz;

"İkincisi: Elfaz okunurken manalarını düşünmek, belagat mezhebinde vacip olduğuna işarettir. Çünkü manalar düşünülürse, nazil olduğu gibi okunur. Ve o okuyuş, tabiatıyla, zevkiyle hitaba incirar eder."(1)

Belağat bir ilimdir. Sözün düzgün, kusursuz, yerinde ve adamına göre söylenmesini öğretir. Belağat üçe ayrılır:

a. Meânî (manalar ilmi): Muhtelif cümle şekilleri ve bunların kullanılışından bahseder.

b. Beyan ilmi: Maksadı açık ve güzel bir şekilde ifade etme sanatını öğretir. Teşbih, mecaz, istiare ve kinaye gibi sanatlardan bahseder.

c. Bedi' ilmi: Sözü ifade ve mana yönünden en güzel şekilde söylemenin yollarını gösterir.

Belağatın asıl gayesi manayı muhataba en anlaşılır, en açık ve en güzel bir şekilde aktarmaktır. Lafız birinci plana alınıp mana ihmal edilirse, belağatın maksadı zedelenmiş olur. Bu sebeple belağat mezhebinde asıl gaye ve vacip vazife manaları düşünmek ve anlamaktır. Belağatın diğer bütün vasıtaları da bu maksada hizmet eder.

Düşünülmeden okunan bir cümle belağat açısından ne kadar mükemmel olsa da kıymetsizdir. Belağatı manalı kılan düşünmek ve anlamaktır.

1) bk. İşaratü'l-İ'caz, Fatiha Suresi Tefsiri.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü