"İnsandaki bu kuvvetlere, şeriatça bir had ve bir nihayet tayin edilmişse de" ne demektir?

Değerli Kardeşimiz;

"Tagayyür, inkılâp ve felâketlere mâruz ve muhtaç şu insan bedeninde iskân edilen ruhun yaşayabilmesi için üç kuvvet ihdas edilmiştir. Bu kuvvetlerin,

Birincisi, menfaatleri celp ve cezb için kuvve-i şeheviye-i behimiye,

İkincisi, zararlı şeyleri def için kuvve-i sebuiye-i gadabiye,

Üçüncüsü, nef’ ve zararı, iyi ve kötüyü birbirinden temyiz için kuvve-i akliye-i melekiyedir.

Lâkin, insandaki bu kuvvetlere, şeriatça bir had ve bir nihayet tayin edilmişse de, fıtraten tayin edilmemiş olduğundan, bu kuvvetlerin her birisi tefrit, vasat, ifrat namıyla üç mertebeye ayrılırlar." (İşaratü'l-İ'caz, Fatiha Suresi Tefsiri)

"İşaratü'l-İ'caz"daki bu ifade, insanın sahip olduğu kabiliyet, yetenek ve kuvvetlerin (irade, akıl, hisler, şehvet vb.) din ve şeriat tarafından belirli kurallar ve sınırlar içine alındığı anlamına gelir.

Had (Sınır): Potansiyel olarak insan çok şeyleri yapabilecekken, şeriat insanın bu kuvvetlerini keyfi ve sınırsızca kullanmasını engeller. İlahi kurallar anlamındaki şeriat, nerede durulacağını, neyin helal neyin haram olduğunu belirler. Şöyle ki;

Şehevi kuvveye izin verilen dairede kalmak şartı getirilerek, konuşma kuvvetine yalan ve gıybet yasağıyla sınırlar koyar. Öfke kuvvetinin zulüm ve haksızlık yapma potansiyeline şiddetli bir yasak getirilmiş ve bunun kullanım alanının sınırları çizilmiştir. İnsanın yaratılış açısından öfke ve şehvetinde bir sınır yoktur, ama şeriat tarafından sınırlar konulmuştur. Öyle olmasa insanlar birbirini yok ederdi. Şeriatın sınırları ise helal ve haramlardır.

Sonuç olarak; Şeriat, bu kuvvetlerin kullanımına bir amaç ve ideal bir hedef gösterir. Bu kuvvetlerin Allah'ın rızasına uygun, meşru ve güzel sonuçlar doğuracak şekilde yönlendirilmesini emreder. Yani bu kuvvetler sırf dünyevi tatmin için değil, ebedi saadeti kazanma yolunda kullanılmalıdır. Her bir kuvvenin hem cehenneme hem de cennete açılan pencereleri vardır.

Özetle insan, kuvvetlerini sınırsızca kullanmakta serbest bırakılmamıştır; İlahi Emirler (Şeriat), bu kuvvetlerin dünya ve ahiret mutluluğu için faydalı olacak şekilde düzenlenmesini ve yönlendirilmesini sağlamıştır.

İlave bilgi için tıklayınız:

- Risalelerde kuvve-i gadabiye, akliye ve şeheviyenin üzerinde ehemmiyetle durulmasının hikmetini izah eder misiniz? Zaten haram ve helaller Kur'an ve hadislerde geçiyor. Bu kuvvelerin ifrat ve tefritini bilmemizin faydaları nelerdir?

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü