Sorularla Risale
Sitedeki Yazıları
"İnsanlarda olduğu gibi o meyvelerde de vahdet-i ruhiye olmuş olsaydı, geçmiş ve gelen yeni meyveler birbirinin aynı olmaz mıydı?" Buradaki "vahdet-i ruhiye"yi açıklar mısınız?
"Zaaf-ı dine sebep olan Avrupa medeniyet-i sefihanesi yırtılmaya yüz tuttuğu bir zamanda... Müsbet bir iş görülmez." Menfice ve tahripkârâne iş nedir?
"Gafletli, sağır ve kör olarak, zulmetler içinde esbaba ibadet eden ahmaklar! Cenâb-ı Hakkın vücub-u vücud ve vahdetine, kâinatın mürekkebatı ve zerratının..." İzah eder misiniz?
"Bir mes'ele hakkında ispat edenin sözü nefyedenin sözüne müreccahtır. Çünkü ispat edenin yardımcıları var, sözünde kuvvet olur. Nefyedenin yardımcısı olmadığından.." Ne demektir?
"İslâmiyet, bütün insanlara bir nur, bir rahmettir. Kâfirler bile onun rahmetinden istifade etmişlerdir... Küfr-ü mutlak, inkâr-ı mutlak, şek ve tereddüde inkılâp etmiştir." Ne demektir?
"Mümkinatın iki veçhi vardır: Birisi: Enaniyet ile vücuttur... Ademe gider ve ademe kalb olur. İkincisi: Enaniyetin terkiyle ademdir... Vâcibü’l-Vücuda bakar, bir vücut kazanır." Ne demektir?
"Eğer her şey Cenâb-ı Hakk'a isnad edilmezse, bir ân-ı vahidde, gayr-ı mütenahî ilâhların ispatı lâzım gelir... Her birisi, bütün ilâhlara hem zıd, hem misil olması lâzım geliyor." Ne demektir?
"نَعْبُدُ’deki ن’un ifade ettiği cem’ ve cemaat, fikri ve kalbi ayık olan musallînin nazarında sath-ı arzı bir mescid şekline getirir. Ve bütün mü’minlerden teşekkül etmiş,.." İzah eder misiniz?
"Kuvve-i hayaliyesi daha keskin olanlar da kâinat mescidinde bütün masnuatın teşkil ettikleri halka-i zikirlerine girsin, şu fezayı velvelelendiren o sadâları dinlesin." Ne demek?
"Bir insan en evvel muhabbetini Allah’a verirse, onun muhabbeti dolayısıyla Allah’ın sevdiği her şeyi sever..." Cenâb-ı Hakkın mâsivâsına yapılan muhabbetlerin izahı nasıldır?
"Kainatın bütün ecza ve zerratına tecelli eden esma-i ilahiye arasındaki tesanüd, yani birbirine dayanarak tecelli ettikleri temazüç, yani elvan-ı seba gibi..." İzah eder misiniz?
"Kâinat sahifesinde bir inayet-i tâmme parlıyor. Bu inayet, tazammun ettiği hikmet, lütuf, tahsin sıfatlarıyla, bir Hâlık-ı Kerîmin vücub-u vücuduna delâlet eder..." Ne demektir?
"Her şeyin bâtını zahirinden daha lâtif, daha şeffaftır. Bu ise, Sâni’in o şeyden hariç ve baîd olmamasına delâlet eder. O şeyin sair eşya ile nizam ve muvazenesi..." Ne demektir?
"İnsan hüsn-ü zanna memurdur. İnsan, herkesi kendisinden üstün bilmelidir. Kendisinde bulunan sû-i ahlâkı, sû-i zan sâikasıyla başkalara teşmil etmesin..." İzah eder misiniz?
"Dünyayı, bütün lezâiziyle, sefahetleriyle, safâlarıyla pek ağır ve büyük bir yük gördüm." ile "Dünyayı kesben değil, kalben terketmek lazım." ifadesini birlikte nasıl anlamalı?
"İman insanı ebediyete, cennete lâyık bir cevhere kalb eder. Küfür ise, ruhu, kalbi söndürür, zulmetler içinde bırakır. Çünkü iman, kabuğunun içerisindeki lübbü gösterir.." İzah eder misiniz?
"Kalb ile ruhun hastalığı nisbetinde felsefe ilimlerine meyil ve muhabbet ziyade olur. O hastalık marazı da ulûm-u akliyeye tevaggul etmek nisbetindedir." İzah eder misiniz?
"Hayat, vücud, nur gibi şeylerin zâhir ve bâtınları şeffaf olduğundan, icadları zamanında, vesait-i esbab altında kudretin tasarrufu görünür." İzah eder misiniz?
"Kudret-i ezeliyenin bir lem'ası kudretin hâsiyetine mâlik olduğundan, esbabın binler lem'asından ve esbabın sultanından daha tesirlidir..." İzah eder misiniz?
"Terkip ve mürekkebatta görünen intizam, o mürekkebattaki her zerrenin, lâyık mevziine konulmasıyla hasıl olmuştur. Binaenaleyh, o zerreleri, aralarındaki..." İzah eder misiniz?
"Manzume-i şemsiyeyle balarısının gözleri arasındaki irtibat ve keyfiyetçe birbiriyle münasebetleri, ikisinin bir Nakkaşın nakşı olduğuna olan delâletlerini..." İzah eder misiniz?
"Tesanüd, hikmet-i âmme, inayet-i tâmme, rahmet-i vâsia, rızk-ı âmm, hayatlar, tasarruf, tahvil, tağyir, tanzim, imkân, hudus, ihtiyaç, zaaf, mevt, cehil..." İzah eder misiniz?
"İnsan, hasbelkader çok yollara süluk eder. Ve o yolda çok musibet ve düşmanlara rast gelir. Bazen kurtulursa da bazen da boğulur." Kader-i İlahinin sevki kısmını açar mısınız?
"Her gün bu müteaddit ulvî vazifeleri yaparak mârifet-i İlâhiye ve huzurun nihayetsiz ezvak ve envârında terakki eder." Bize bakan yönünü ve ne yapabileceğimizi açar mısınız?
"Nihayet kemalde bir cemal ve nihayet cemalde bir kemal" ifadesini açıklar mısınız?
"Her bir çiçekte, her bir meyvede bir mizan var. Ve o mizan, bir intizam içinde ve o intizam, tazelenen bir tanzim ve tevzin içinde ve o tevzin ve tanzim..." İzah eder misiniz?
"Binler gözle bakmak istiyor." ifadesini nasıl anlamalıyız?
"Hakem-i Zülcelal, zeminin meşherinde teşhir ettiği antika ve acip eserlerine binler gözle bakmak istiyor." İsm-i Hakem kainatın ve insanın yaratılışını nasıl gerektirir?
Bir sahifenin içine kitap yazılması, satırın içine sahifeler sığdırılması hangi manada kullanılmıştır?
İsm-i Hakem'in tecelli-i azamını izah eder misiniz?
"Üçüncü nükte acele yazılmıştır." deniyor, sebebi nedir? İsm-i Hakem bahsinde ilk ayette "Rabbinin yoluna hikmetle çağır." derken ne gibi manalar kastetmektedir?
"O zâtın risaleti, imtihan ve ubudiyet için şu dünyanın kurulmasına sebeb olduğu gibi, o zâtın ubudiyetinde yaptığı dua, mükâfat ve mücazat için dâr-ı âhiretin icadına sebeb olur." Ne demektir?
"Masnuatın cemali, hüsn-i san'at ve ziyneti izhar eder. San'at ve suretin güzelliği, Sânide güzelleştirmek ve ziynetlendirmek isteği mevcut olduğuna delâlet eder..." Ne demektir?
İnsanın "Masnuatın en câmi ve en garibi olduğundan, şecere-i hilkate bir semere-i şuuriye" ve "Kâinatın eczası arasında en câmi ve baîd bir cüz" olmasını izah eder misiniz?
"Aklı başında olan bir adam münazaralı dâvâlarda yalan söyleyemez. Çünkü, bilâhare yalanının açığa çıkıp mahcup olmasından korkar." İzah eder misiniz?
"Yalanının açığa çıkıp mahcup olmasından korkar. Ve keza, bir insan yalan söylediği takdirde pervasız, lâübâli bir tarzda söyleyemez." Müseylime için ne dersiniz?
"Belki Âdem zamanından kıyamete kadar her bir asrın halkı bir saf olup, bütün asırlar safları onun arkasında..." Geçmiş insanların Efendimizin arkasında saf olmasını açar mısınız?
"Tevhidi ispat ve nev-i beşeri irşad eden o nuranî burhan; biri sağında, diğeri solunda, biri mütevatir, diğeri mecma-ı aleyh bulunan nübüvvet ve velâyetle mücehhezdir." Ne demek?
"Hayvan ve insanlar, eytam gibi zeval ve firakın korkusundan vaveylalara düşeceklerdi." İnsanların düştüğü hale, hayvanlar nasıl düşüyor?
"İnsan, zelil ve fakir ve âciz hayvanların sırasından çıkar; zaafının kuvvetiyle, aczinin kudretiyle, ubudiyetinin şevketiyle, kalbinin..." Hâkimiyetin zirvesine yükselmek nedir?
"Hâlık-ı Âlem'i bize tarif ve ilân eden deliller ve bürhanlar, lâyüadd ve lâyuhsadır. O delillerin en büyükleri üçtür.." Üç delil nasıl anlaşılabilir?
"Eğer bu zerreler, yaptıkları vazifelerde memur olup Cenab-ı Hakk'ın emir ve iradesine tâbi oldukları kâfirane inkâr edilirse, o zerre herhangi bir bünyeye..." İzah eder misiniz?
"Her şeyin suret-i maddiyesinde, kudret-i Rabbânî ustadır, kader mühendistir. Suret-i mâneviyesinde ise, kader mistardır, yani, teşekkülâtın çizgilerini çizer; kudret mastardır,.." Ne demektir?
"Taallûk ettiği şeyler pek karışık olmakla beraber, büyük bir imtiyaz-ı mutlak ve adem-i iltibasla yapılıyor... Mahall-i taallûku gayr-ı mütenahi olmakla beraber,.." Ne demektir?
"Sehavet ile kuvve-i iktisadiye arasında ve sürat ile mizanlı olmak arasında ve ucuzlukla kıymetli olmak arasında ve karışık olmakla mümtaz bulunmak arasında tezat vardır." Ne demektir?
"Saltanatının şanını kusurdan saklamak üzere, kendisine iltica edenleri taltif ve hâkimiyetinin haşmetini göstermek için milletinin hukukunu muhafaza" etmesi ahirette mi tahakkuk edecek?
"Evet, o Sultan şu küçük menzilde ve meydanda çok şeyleri, içtimâları, iftirakları gösteriyor. Fakat bizzat maksat o şeyler değildir. Ancak âhiretin meydan..." İzah eder misiniz?
"Sâni-i Âlemin pek yüksek, celalli, izzetli bir haysiyeti vardır ki, ubudiyetle Sânii tazim etmeyenlerin veya istihfaf edenlerin tediplerini, tehir ve imhal etse bile, ihmal etmez." Ne demektir?
"Herhangi muvazzaf bulunan bir şey, vazifesinden terhis edilmekle daire-i vücuttan çıkarsa, Fâtır-ı Hakîm onun çok suretlerini levh-i mahfuzlarda tesbit eder.." İzah eder misiniz?
"Arzda dağınık bulunan efrad arasındaki uzaklıkla beraber,.. Husule gelen tevafuk, küre-i arz yed-i tasarrufunda, ilminde, hükmünde,.. Bulunan Zâta mahsustur." Ne demektir?