Sorularla Risale
Sitedeki Yazıları
"Semadaki ecram ve yıldızların birbirine ve arza verdikleri ziya, hararet, bilhassa arza yaptıkları sair yardımlarını görüyorsunuz." Muavenet hakkında bilgi verir misiniz?
"Bulut da kendi fabrikalarında lâzım gelen ameliyatı yaptıktan sonra buz, kar, yağmur şeklinde iade ediyor." Buradaki "ameliyat" ne anlamda kullanılmıştır?
"Gıda olarak mahlûkata, bilhassa hayvanata taksim edilen rızıklara dikkat lâzımdır ki, bu rızık vakt-i muayyeninde yetişir, vakt-i ihtiyaçta sevk edilir." İzah eder misiniz?
"Âlem-i arz ve bütün cüz’iyat üstünde hâtem-i ehadiyet bulunduğu gibi, dağınık neviler ve muhit unsurlar üstünde de aynen o hâtem-i ehadiyet bulunur." İzah eder misiniz?
"Bir kitabın bin nüshasıyla bir nüshasının ücreti matbaaca birdir. Bazen da tek bir nüshanın tab'ı daha fazla bir ücrete tâbi tutulur." Bin nüsha daha pahalı değil mi?
"Kâinatta görünen âsârın kemâli, hadsî bir müşahedeyle, ef’âlin mükemmeliyetine, ef’âlin kemâli de fâilin kemâl-i esmâsına, esmânın kemâli sıfâtın kemâline..." İzah eder misiniz?
"Haşir ve neşirlerin ekserîsinde, iade edilen emsal aralarındaki misliyet o kadar ayniyete karibdir ki, hemen hemen, dirilen evvelkinin ne aynı ve ne gayrıdır denilebilir." Ne demektir?
"Bir kitap el yazısıyla yazılırsa, yalnız bir adama ve bir kaleme ihtiyaç vardır. Fakat matbaada basılırsa, kalem işini gören pek çok demir kalemler lâzımdır.." İzah eder misiniz?
"O habbe, tohumu olacak cismin bütün eczasıyla münasebettar olduğu gibi, nev’iyle, yani ebnâ-yı cinsiyle de ve bütün mevcudatla da münasebetleri vardır." Ne demektir?
"Pek çok şeyler dahi bir şey-i vahide emr-i Rabbâniyle inkılâp ederler. Meselâ, su, bir şey-i vahid iken pek çok uzuvlara, cihazlara Allah'ın izniyle menşe olur..." Ne demektir?
"Taklidî ve tahkikî iman" ile "Amiyane ve hakiki tevhid" şeklindeki sınıflandırmanın ikisi de aynı mânaya gelmiyor mu; değil ise farkı nedir?
"O memurlar, nâzır müşahitlerdir ki, gördükleri evâmir-i tekviniyeye karşı yaptıkları itaat ve inkıyad ile istidatlarına göre bir nevi ibadet yapmış olurlar." İzah eder misiniz?
"O memurların vazifesi dellâllıktır ki, kudretin icraatını ilân ediyorlar. Veya o memurlar, nâzır müşahitlerdir." İzah eder misiniz?
"Üstâd-ı hakîki Kur’ândır, tevhid-i kıble bu üstadla olur, diye yalnız o üstâd-ı kudsînin irşadiyle hem kalbi, hem ruhu, gâyet garib bir tarzda sülûka başladılar." İzah eder misiniz?
"Sen bazı vecihlerden fenâya gittiğin zaman, Hâlık-ı Rahmân-ı Rahîmin ilminde, meşhudunda, malûmunda bâki kalmaklığın, senin bekan için kâfidir..." İzah eder misiniz?
"Bir şerr-i cüz'î gelmemek için bin hayrı terketmek, hikmet ve adalete münafidir. Çendan şeytan yüzünden ekser insanlar dalalete giderler..." İzah eder misiniz?
"Elli senede yese düşen bir kadın... Bir erkeğe kâfi gelmediğinden, medeniyet pek çok fahişehaneleri kabul etmeye mecburdur." İzah eder misiniz?
"Bedbaht, serseri olduğundan istasyona kadar yirmi üç altınını sarf eder. Kumara - mumara verip zayi eder..." Neden haram olan piyango örneği veriliyor? İzah eder misiniz?
Üstad bir yandan "hayr-ı kesir için şerr-i kalil kabul edilmeli" diğer taraftan "dokuz cani ve bir masumun bulunduğu bir geminin batırılamayacağını" söylüyor. Nasıl anlayabiliriz?
Efendimizin beşeriyet yönü nazara verilirken "Bize imam olması bunu iktiza ediyor." deniyor. Göğsü yarılmış, kalbi yıkanıp hikmetle doldurulmuş. Dini yaşaması daha kolay olmaz mı?
"Vesaitten tecerrüt etmiş ve esbap perdesini yırtmış bir ruh ise, istiğrakkârane bir şuhuda mazhar ise, vahdetü’l-vücuttan değil, belki vahdetü’ş-şuhuttan..." Ne demektir?
"Âl-i Beytin efradı ise, itikat ve iman hususunda sairlerden çok ileri olmasa da yine teslim, iltizam ve tarafgirlikte çok ileridedirler." İzah eder misiniz?
"Senin hakiki sûretini mecazî misalinle görüştürmek için su-i tali’ hased veyahûd nazar değmemek için iki misâl-i zirvekârın cem’ine müsâade etmedi." İzah eder misiniz?
"Manevi lübleri ve hülasaları ve manevi maddeleri ulvi makamlara gönderip, maddi ve tüflî (posa) ve kışrî, yani vazifesini bitiren ve lüzumsuz kalan maddeleri..." Ne demektir?
"Hamiyetli ve münevverü’l-fikir bir zâbiti zâyi etmek, mânevî kuvvetinizi zâyi etmektir. Zira şimdi hükümfermâ, şecaat-i imaniye ve akliye ve fenniyedir..." İzah eder misiniz?
"Bir kısım feylesofların irade-i İlahiyeyi nefiy ve bir kısım ehl-i bidatın kaderi inkâr ve bir kısım ehl-i dalaletin, cüz’iyata adem-i ıttılaını iddia etme..." İzah eder misiniz?
"Vazife-i asliyeni yaptıktan sonra, seni istimal ettiği vakit, Onun hesabıyla çalış, Onun namıyla başla. İzin verdiği dairede amel et..." İzah eder misiniz?
"Sineğin küçücük bir taifesini baharın ahirinde, badem ve zerdali ağaçlarının dallarında, siyah bir kütle halinde halk olunup, dala yapışık olup kalırlar..." İzah eder misiniz?
"Bir tabip, doktorluk noktasında, bir namahremin en namahrem uzvuna bakar ve zaruret olduğu vakit ona gösterilir.." Devamındaki kısımla arasındaki bağı izah eder misiniz?
"Bak, üçüncü yolumuz, şu dağlar üstünde durmuş olan şehbazi, hem de bütün cihana okuyor bir ezanı..." İzah eder misiniz?
"Gökyüzü bir ağız, bütün yıldızlar birer kelime-i hikmet-nüma, birer nur-i hakikat-eda ve arz bir kafa; ber ve bahr birer lisan ... kelime-i tesbih feşan suretinde arz-ı didar eder." Ne demektir?
"Zerrelerden tut, seyyarelere kadar ve nakışlardan şemslere varıncaya kadar her şey zatında, hakikatinde sabit olan acz ve fakrın lisan-ı haliyle Sâniin vücub-u vücudunu ilân eder." Ne demektir?
"Madem insan bekaya âşıktır; elbette bütün kemalatı, lezzetleri, bekaya tabidir. Ve madem beka Baki-i Zülcelal'e mahsustur. Ve madem Baki'nin esması bakiyedir..." Ne demektir?
Hz. Hüseyin'in ordusuna intikamkârane katılanlar muvaffakiyetsizliğe sebep olabilir mi? Efendimizin ordusunda daha şerli olan münafıklar vardı, fakat aynı akıbet yaşanmamıştır?
"Vefakâr ve nâmusperver olan dağlarına döndü." Dağların böyle mevsufu nedendir? Ahmet Râmiz'in "Belki en büyük icraatından biri de budur." demesi nasıl anlaşılabilir?
"Bazı burhanlar suya benziyor; bir kısmı da havaya benziyor, bir kısmı da ziya gibidir. Binaenaleyh, bu gibi burhanları gayet lâtif ve dikkatli ince bir fikirle arayıp tutmalıdır..." Ne demektir?
"İsraf ise, o hikmete zıt hareket ettiği için çabuk tokat yer, mideyi karıştırır, iştiha-yı hakikiyi kaybeder. Tenevvü-ü et'imeden gelen suni bir iştiha-yı kazibe..." Ne demektir?
"Antika olan bir sanat antikacıların çarşısına gidilse,.. Bir milyon fiyatla satılır.. Kaba demirciler çarşısına gidilse, beş kuruşluk bir demir bahasına alınabilir." Ne demektir?
"Gaybubet içinde hazırane bir musahabe dairesini onlarla aç." ne demektir?
"Nev-i beşerin yedinci tabakası ve en yüksek taifesi ise semavat-ı seb'ayı, âlem-i şehadete münhasır görmüyor." Ne demektir?
"Hem şimdi yatmış nebatat, hayvanat gibi gizlenmiş güneşler, huşyar yıldızlar, birer nefer misillü emrine musahhar ve bu misafirhane-i âlemde birer lambası..." İzah eder misiniz?
"O şecere-i semavi bir timsali zeminde olmuş şer-i enveri. Demek zahmet çekmeden o yol ile çıkardık bu alem-i ziyaya..." İzah eder misiniz?
"Zira daha cezaletlidir saat-i hardal-misal, Bir saatten ki, timsali Ayasofî kadardır." İzah eder misiniz?
"Asıl müsveddelerde, en acemi bir müstensihin nüshasında birkaçı müstesna bütün tevâfuktadır. Onun için sekiz ayrı ayrı müstensihin setredemediği bir tevâfuk, elbette kuvvetlidir..." Ne demektir?
"Böyle bir cemal-i mutlak, böyle bir kubh-u mutlaka, bilbedahe, müsaade etmez." deniliyor. Konuyu, Allah’ın sıfatlarının sonsuzluğu açısından açıklar mısınız?
"Bir sineğin hakk-ı hayatını rahimane muhafaza eden bir rahmet, bir hikmet" Ne demektir?
"Nezafet gibi pek kuvvetli, ihatalı hakikatler, haşrin ademiyle ve ahiretin gelmemesiyle merhametsizliğe, … nezafetsizliğe, abesiyete inkılâp etsinler?" Ne demektir?
"Ahkam-ı Kur’aniye ne derece kainatla alakadar ve kainat içine kök salmış ve sarmış bulunduğunu..." İzah eder misiniz?
"Beşerin bulaşık eli karışmamak şartıyla, hiçbir şeyde hakiki nezafetsizlik ve çirkinlik görünmüyor." İzah eder misiniz?
"Hiçbir şeyde israf olmadığı gibi..." Kainatta israfın olmadığının delilleri nelerdir?