Sorularla Risale
Sitedeki Yazıları
"Âlemde ve masnuatta bulunan kemalat, tamamıyla Saniin kemalinden tecelli eden gölgeden muktebestir." Mahlûkat isimlerinin gölgesi ise, Allah'ın yaratılan hiçbir şeye benzememesini izah eder misiniz?
"Tabiat, Allah'ın san'atı ve şeriat-ı fıtriyesidir. Nevamis ise, onun mes'eleleridir. Kuva dahi, o mes'elelerin hükümleridir." İzah eder misiniz?
"Şeriat ile devlet nizamı, makul ve itibarî emirlerden oldukları gibi, tabiat dahi itibarî bir emir olup, hilkatte, yani yaratılışta cari olan âdetullahtan ibarettir." İzah eder misiniz?
"Tabiat dedikleri şey, bir matbaadır, tâbi’ değildir. Tâbi’, ancak kudrettir. Kanundur, kuvvet değildir. Kuvvet, ancak kudrettedir." İzah eder misiniz?
"İnsan sathî ve gayr-ı kasdî bir nazarla bâtıl ve muhal bir şeye baktığında hakiki illetini bulamadığı takdirde, çâr-nâçâr sıhhatine veya inkârına kail olmakla..." İzah eder misiniz?
"Pek ince âsâr-ı san’atından ve pek yüksek acaib-i kudretinden sarf-ı nazar ederek yalnız tabiat denilen şu âsâr ve esbabdan en zahir olan in’ikâs ve irtisam keyfiyetine bak..." İzah eder misiniz?
"Şuursuz, ihtiyarsız, camid, basit olan esbab-ı tabiiyenin bütün akılları hayrette bırakan o enva silsilelerinin icadına kabiliyeti olduğu daire-i imkândan hariçtir." Anlamak zor, izah eder misiniz?
"İki nev'den doğan nev', alel'ekser ya akîmdir veya nesli inkıtaa uğrar." İzah eder misiniz?
"Âlemde görünen şu tagayyür ve tebeddül ile bir kısım eşyanın hudusu, yani yeni vücuda geldiği de gözle görünüyor. Bir kısmının da hudusu, zaruret-i akliye ile sabittir..." İzah eder misiniz?
"Cenâb-ı Hak, hususî eserlerine menşe ve kendisine lâyık kemâlâtına mehaz olmak üzere her ferde ve her nev’e has ve müstakil bir vücut vermiştir..." İzah eder misiniz?
"Kuvve-i câzibeyle kuvve-i dâfianın inkısama kabiliyeti olmayan bir cüz’de birlikte içtimaları iltizam edilmiştir." İzah eder misiniz; çekme ve itme kuvveti, atomda bir arada bulunabilir mi?
"Ey arkadaş! O nizamı bulmak için umum kâinatı araştırmaktansa, şu misale dikkat et, matlubun hasıl olur." İzah eder misiniz?
"Nizamı olmayanın, külliyeti olamaz." Ne demektir, günlük hayatımızda nasıl tatbik edebiliriz?
"Nev-i beşerin havassı hükmünde olan fünun" Ne demektir?
"Bütün maslahatların, hikmetlerin, faydaların, menfaatlerin menşei, bu nizamdır." İzah eder misiniz?
"Hukuklar, haysiyetler, irşadlar, tâlimler, ıslahlar gibi vazifeler, bir şahsa yüklenir. Emri imtisal, nevâhîden içtinap eden o şahıs olmasa, o vazifeler tamamen pâyimâl olur." İzah eder misiniz?
"Tabakat-ı âlemde deveran eden dolapların hareketlerine muhalefetle o dolapların çarkları altında ezilmesin." Dolap ifadesi ne manada kullanılmıştır?
"Hikmet ise, kâinat sahifelerinde parlayan san’at nakışlarıyla tebarüz eder." ifadesini misallerle izah eder misiniz?
"İmanî hükümlerin takviye ve inkişaf ettirilmesi, ancak tekrar ile teceddüd eden ibadetle olur." İzah eder misiniz?
"Cenâb-ı Hakk'ın emirlerine ve nehiylerine itaat ve inkıyadı tesis ve temin etmek için, Sâniin azametini zihinlerde tesbit etmeye ihtiyaç vardır." İzah eder misiniz?
"Tecavüzleri önlemek için, cemaat-i insaniye, çalışmalarının semerelerini mübadele etmekte adalete muhtaçtır... Öyle bir kanun, ancak şeriattır." Ne demektir?
"Kudret, makdurat nisbetinde olmayıp, kudretin daire-i tasarrufu pek geniştir. Hem kudret zâtiyedir, tagayyürü kabul etmez. Hem aynı zamanda kudret lâzimedir, ziyade ve noksan olmaz." Ne demektir?
"Müsebbebat esbaptan ayrıldığı zaman başıboş bırakılmaz, yine bir nizam altına alınır." İzah eder misiniz?
"Esbabın arkasında hazır bulunan yed-i kudret o müsebbebatı hıfz eder. Ve hikmet-i ilahiye muvazene ve nizam kanunu mucibince başka mevkilere gönderir, ihmal etmez." İzah eder misiniz?
"Esbap müsebbebat üzere musallat ve müstevlî değildir. Yani, esbabın irtifaı zamanında, esbapla bağlı ve kaim olan müsebbebatın adem deryasına düşmesi ihtimali yoktur." İzah eder misiniz?
"Beşerin iradesi ve sair sıfatları, mevcudatın hüsün ve kubuh, büyüklük ve küçüklük gibi ahvalinden müteessir olduğu gibi, sıfat-ı ilahiye müteessir olmaz." İzah eder misiniz?
"İrade-i İlâhiyenin kâinatın ahvâlinden müteessir olmadığına" Ne demektir?
"Göz kalbin âyinesidir. Kalbin muzmeratı gözde görünür." İzah eder misiniz?
''Eşyanın suretlerini alıp getirmek için gözün gönderdiği ziya" ne demektir? Fen ilimlerine göre eşyadan göze ışık geliyor, ondan sonra göz görüyor deniliyor. Ne dersiniz?
"Havasız kalan yerleri doldurmak için emr-i Rabbanî ile tabakat-ı havaiye hareket ve heyecana geldiğinde ra’d sadâsı, yani gök gürültüsü meydana gelir." İzah eder misiniz?
"Bu güzel ve belağatçe makbul, akıl ve mantığa mutabık mânâ dururken, âyetin zahirine yapışıp..." Buradaki meseleyi izah eder misiniz?
"Semada büyük bir denizin bulunduğuna edilen zehab, mecaz hakikat zannedildiğinden ileri gelmiştir. Evet cevv-i hava, denizin rengini andırır..." İzah eder misiniz?
"Birinci temsilin hülâsasına göre münafık olan kimse,.." ve "İkinci temsilin hülâsasına göre: Münafık olan adam,.." Bu iki münafık tipini biraz açar mısınız?
"Takibi ifade eden فَلَمَّا’deki ف onların yeisten sonra ümit ve reca zamanlarının geldiğine işarettir. لَمَّا ise, kıyas-ı istisnaî ile anılan,.." İzah eder misiniz?
"Çok şeyler var ki, insan ihtiyarıyla girer, fakat çıkması mümteni olur. İnsan onu bırakır, fakat o insanı bırakmaz." Misal olarak ne verilebilir? Geçtiği yer ile alakalı olarak izah eder misiniz?
"Kendi su-i ihtiyarıyla bataklığa giren ve bir daha çıkması mümkün olmayan bir hayvan gibi, o zulmet içinde kalır." İzah eder misiniz?
"Ayette beyan edildiği şekil üzerine, ateş yakan adamın hali, Ceziretü’l-Arapta sakin Kur’an’ın muhataplarından birinci tabakadaki adamların hallerine tetabuk ediyor..." İzah eder misiniz?
"Evvelen ateş yakmışlardır. Sonra o ateşi muhafaza edememişlerdir. Sonra ateşleri sönmüştür. Sonra zulmet içinde kalmışlardır.." İzah eder misiniz?
"Aklî şeylerden fazla, temsillerle hayalî şeyleri kabule, hayal daha yakındır. Ve keza, akla muhalif olan ve hem gayr-ı melûf bulunan bir şeyin..." Risalelerde niçin temsil ve hikâyeler çok?
"Ve hiçbir ecram-ı semaviye yoktur ki, sükutuyla, gürültüsüz vazife görerek direksiz durmalarıyla, senin rububiyetine ve vahdetine şehadeti ve işareti olmasın." İzah eder misiniz?
"Kinaye veya ta'riz suretiyle, yani gayr-ı sarih bir kelimeyle söylenilen yalan, kizbden sayılmaz." İzah eder misiniz?
"Bütün kemalâta îsal edici, sıdktır. Ahlâk-ı âliyenin hayatı, sıdktır. Terakkiyatın mihveri sıdktır." Doğruluk nasıl bu kadar müessir olabiliyor? Yalan, iyi huylara nasıl engel oluyor?
"Âlem-i İslam’ı zehirlendiren, ancak kizbtir. Âlem-i beşerin ahvalini fesada veren, kizbdir. Nev-i beşeri kemalattan geri bırakan, kizbdir." İzah eder misiniz?
"Kur’ân-ı Kerimin bu cümlede maraz kelimesini mef’ul değil, temyiz şeklinde kullanması neye işarettir?" Sual ve cevabı izah eder misiniz?
"Tenkir-i meçhuliyeti ifade eden tenvin ise, o maraz pek gizli olduğundan ne görünmesi ve ne de tedavisi mümkün olmadığına işarettir." İzah eder misiniz?
"Âlem-i İslam'da görünen zararlar, ancak onların bozulmuş tabiatlarından, tefessüh etmiş fıtratlarından, taaffün etmiş vicdanlarından neş'et ve intişar etmiştir." İzah eder misiniz?
"Amden kendisiyle hud’a eden yoktur, meğerki insan suretinden çıkmış ola" ile "Onlar yaptıkları hilenin nefislerine raci olduğunu hissetmiyorlar." cümlesi tenakuz olmuyor mu?
"Münafıkların yaptıkları hileden takip edilen gayenin muhal olduğuna ve o muhaliyeti göz önüne getirip çirkin bir şekilde gösterilmesine..." İzah eder misiniz?
"Yaptıkları kizbden pişman olup, nedamet etmedikleri takdirde, beynennas yalancılıkla teşhir ve bir alâmetle tevsimleri lâzımdır,.." kastedilenler kimlerdir, medyada teşhir yapmak doğru mu?
"Şifanın talebiyle marazlarını ziyade ettikleri için tezlil edilmişlerdir." İzah eder misiniz?